Uprawnienia UDT – kto musi je mieć i jak je zdobyć?

Uprawnienia UDT pojawiają się w wielu ofertach pracy w magazynach, zakładach produkcyjnych, firmach budowlanych i przedsiębiorstwach przemysłowych. Najczęściej kojarzymy je z operatorami wózków widłowych, ale zakres urządzeń, przy których wymagane jest potwierdzenie kwalifikacji, jest znacznie szerszy.

Czym właściwie są uprawnienia UDT?

Określenie „uprawnienia UDT” jest powszechnie używane przez pracowników, pracodawców i firmy szkoleniowe. Z formalnego punktu widzenia chodzi przede wszystkim o zaświadczenie kwalifikacyjne potwierdzające kwalifikacje do obsługi lub konserwacji określonych urządzeń technicznych.

UDT, czyli Urząd Dozoru Technicznego, jest państwową jednostką wykonującą zadania związane z bezpieczeństwem urządzeń technicznych. Podstawą systemu jest ustawa z 21 grudnia 2000 r. o dozorze technicznym. Szczegółowe zasady sprawdzania kwalifikacji określa natomiast rozporządzenie Ministra Przedsiębiorczości i Technologii z 21 maja 2019 r. w sprawie sposobu i trybu sprawdzania kwalifikacji wymaganych przy obsłudze i konserwacji urządzeń technicznych oraz przedłużania okresu ważności zaświadczeń kwalifikacyjnych.

To rozróżnienie ma spore znaczenie, bo samo ukończenie szkolenia nie oznacza automatycznie uzyskania zaświadczenia kwalifikacyjnego UDT. Kurs ma przygotować Cię do bezpiecznej obsługi urządzenia oraz do egzaminu, natomiast wymagane kwalifikacje potwierdza właściwa jednostka dozoru technicznego po pozytywnym przejściu postępowania kwalifikacyjnego.

Kto potrzebuje uprawnień UDT?

Zaświadczenia kwalifikacyjne są wymagane przy obsłudze i konserwacji określonych urządzeń technicznych podlegających dozorowi technicznemu. Nie można więc przyjąć prostej zasady, że każda maszyna spotykana w magazynie lub na budowie wymaga takich samych uprawnień.

Dokładny katalog urządzeń oraz zakres kwalifikacji określają przepisy. W praktyce z koniecznością zdobycia kwalifikacji UDT często spotykają się osoby pracujące jako operatorzy urządzeń transportu bliskiego.

Dotyczy to między innymi obsługi określonych:

• wózków jezdniowych podnośnikowych,
• podestów ruchomych przejezdnych,
• podestów ruchomych wiszących i masztowych,
• suwnic, wciągników i wciągarek,
• żurawi,
• dźwigów budowlanych,
• dźwigów towarowych,
• układnic magazynowych.

Zakres wymaganych kwalifikacji zależy od konkretnego urządzenia. Dlatego przed zapisaniem pracownika na szkolenie trzeba ustalić, na jakim sprzęcie będzie faktycznie pracował. Popularne hasło „kurs UDT” nie określa jeszcze zakresu kwalifikacji.

Uprawnienia UDT na wózki widłowe

To właśnie w przypadku wózków widłowych temat uprawnień UDT pojawia się najczęściej. Wózki są podstawowym narzędziem pracy w centrach logistycznych, magazynach, hurtowniach, zakładach produkcyjnych czy firmach zajmujących się przeładunkiem towarów, dlatego też konieczny bywa kurs UDT na wózki.

Przepisy rozróżniają konkretne rodzaje urządzeń i zakresy kwalifikacji. Jedna z kategorii obejmuje wózki jezdniowe podnośnikowe z mechanicznym napędem podnoszenia, z wyłączeniem wózków z wysięgnikiem oraz wózków z osobą obsługującą podnoszoną wraz z ładunkiem. Oddzielny zakres obejmuje wózki jezdniowe podnośnikowe z mechanicznym napędem podnoszenia z wysięgnikiem oraz wózki, w których operator jest podnoszony wraz z ładunkiem.

Oznacza to, że osoba odpowiedzialna za rekrutację lub szkolenia w firmie powinna sprawdzić typ urządzenia, a dopiero później dobrać właściwy zakres przygotowania. Ma to szczególne znaczenie w przedsiębiorstwach dysponujących rozbudowanym parkiem maszynowym.

Operator musi umieć znacznie więcej niż ruszyć wózkiem i podnieść paletę. Bezpieczna praca wymaga znajomości budowy urządzenia, zasad kontroli przed rozpoczęciem pracy, oceny stateczności, zasad transportowania ładunku oraz reagowania na nieprawidłowości.

Gdzie jeszcze potrzebne są kwalifikacje UDT?

Drugą dużą grupą są podesty ruchome, często nazywane potocznie zwyżkami. Wykorzystuje się je między innymi podczas prac montażowych, instalacyjnych, serwisowych i budowlanych. Operator podestu odpowiada za prawidłowe ustawienie urządzenia, ocenę warunków pracy oraz bezpieczne wykonywanie manewrów.

Kwalifikacje są potrzebne również przy wielu urządzeniach stosowanych w cięższym przemyśle. Suwnice, wciągniki i wciągarki wykorzystuje się do przemieszczania dużych i ciężkich elementów w halach produkcyjnych, zakładach metalowych, magazynach czy przedsiębiorstwach zajmujących się konstrukcjami stalowymi.

Osobną grupę stanowią żurawie. W zależności od rodzaju urządzenia zakres wymaganych kwalifikacji może być inny. Dlatego w przypadku bardziej specjalistycznych stanowisk szczególnie ważne jest sprawdzenie, jaki dokładnie zakres zaświadczenia będzie potrzebny do wykonywania planowanych obowiązków.

W jakich branżach przydają się uprawnienia UDT?

Kwalifikacje UDT mają praktyczne zastosowanie w wielu sektorach gospodarki. Najbardziej oczywistym przykładem jest logistyka. Operatorzy wózków zajmują się rozładunkiem dostaw, transportem palet, obsługą stref składowania i przygotowaniem towaru do wysyłki.

W produkcji urządzenia transportu bliskiego pozwalają przemieszczać surowce, półprodukty, części i gotowe wyroby. W zależności od zakładu pracownik może korzystać z wózka podnośnikowego, suwnicy albo innego urządzenia dopasowanego do procesu technologicznego.

Kolejnym obszarem jest budownictwo oraz montaż. Podesty ruchome i żurawie wykorzystywane są między innymi podczas wykonywania konstrukcji, instalacji, elewacji oraz prac technicznych na wysokości.

Z operatorami posiadającymi odpowiednie kwalifikacje spotkamy się więc między innymi w:

• magazynach i centrach logistycznych,
• zakładach produkcyjnych,
• firmach budowlanych i montażowych,
• przedsiębiorstwach przemysłowych,
• hurtowniach i centrach dystrybucyjnych,
• firmach instalacyjnych i serwisowych,
• zakładach zajmujących się obróbką i konstrukcjami stalowymi.

Dla pracownika oznacza to możliwość wykorzystania zdobytych kwalifikacji w różnych środowiskach zawodowych. Dla firmy przeszkolenie zespołu pozwala natomiast przygotować konkretnych pracowników do obsługi sprzętu używanego na danym stanowisku.

Jak zdobyć uprawnienia UDT krok po kroku?

Pierwszym etapem powinno być ustalenie zakresu kwalifikacji. Trzeba wiedzieć, jakie urządzenie będziesz obsługiwać i jaki rodzaj zaświadczenia jest do tego wymagany. Dopiero na tej podstawie można właściwie zaplanować przygotowanie.

Następnie warto przejść szkolenie teoretyczne i praktyczne. Kurs powinien przygotowywać zarówno do egzaminu, jak i do późniejszej pracy. Kandydat powinien poznać budowę urządzenia, obowiązki operatora, zasady bezpiecznej eksploatacji, sposób kontroli sprzętu oraz zagrożenia występujące podczas wykonywania typowych czynności.

Kluczowa jest część praktyczna. Obsługi urządzenia nie da się dobrze nauczyć wyłącznie z materiałów teoretycznych. Operator powinien przećwiczyć manewrowanie, pracę z ładunkiem lub platformą, kontrolę urządzenia i właściwe zachowanie w sytuacjach, które mogą pojawić się podczas normalnej pracy.

Po przygotowaniu następuje postępowanie kwalifikacyjne. Wniosek o sprawdzenie kwalifikacji można złożyć w formie papierowej lub elektronicznej. Egzamin składa się z części teoretycznej oraz praktycznej. Pozytywny wynik wymaga zaliczenia obu części.

W części teoretycznej sprawdzana jest wiedza potrzebna do bezpiecznej obsługi urządzenia, natomiast część praktyczna służy weryfikacji rzeczywistych umiejętności kandydata. Dopiero pozytywne przejście całego egzaminu pozwala uzyskać zaświadczenie kwalifikacyjne w odpowiednim zakresie.

Czy samo ukończenie kursu daje uprawnienia?

Nie. To jedna z najważniejszych informacji dla osób rozpoczynających poszukiwanie szkolenia.

Zaświadczenie o ukończeniu kursu organizowanego przez firmę szkoleniową nie zastępuje zaświadczenia kwalifikacyjnego wydawanego przez właściwą jednostkę dozoru technicznego tam, gdzie przepisy wymagają takich kwalifikacji. Szkolenie przygotowuje do egzaminu, ale samo w sobie nie daje prawa do wykonywania wszystkich czynności objętych wymaganiem posiadania zaświadczenia kwalifikacyjnego.

Przed zapisaniem się na kurs warto więc dokładnie sprawdzić, co znajduje się w ofercie: czy jest to samo szkolenie, szkolenie przygotowujące do egzaminu UDT, czy usługa obejmująca również organizację formalności związanych z egzaminem.

To szczególnie istotne dla firm szkolących większą grupę pracowników. Jasne ustalenie zakresu usługi pozwala właściwie zaplanować czas szkolenia, egzamin oraz moment, od którego dana osoba będzie mogła wykonywać obowiązki wymagające kwalifikacji.

Jak wygląda egzamin UDT?

Egzamin kwalifikacyjny składa się z dwóch części. Najpierw kandydat zdaje część teoretyczną w formie pisemnej. Po jej zaliczeniu sprawdzane są umiejętności praktyczne związane z obsługą urządzenia objętego danym zakresem kwalifikacji.

Przygotowanie nie powinno więc polegać na samym zapamiętywaniu odpowiedzi na pytania. Kandydat musi rozumieć zasady bezpiecznej eksploatacji urządzenia i potrafić zastosować je podczas pracy.

W przypadku urządzeń transportu bliskiego znaczenie mają między innymi czynności wykonywane przed rozpoczęciem pracy, prawidłowa obsługa mechanizmów urządzenia, zachowanie podczas manewrów i reagowanie na nieprawidłowości.

UDT informuje, że po stwierdzeniu kompletności wniosku kandydat jest powiadamiany o terminie egzaminu, który co do zasady nie powinien przekraczać 30 dni roboczych od złożenia kompletnego wniosku, chyba że sam wnioskodawca chce wyznaczenia późniejszego terminu.

Jak długo są ważne uprawnienia UDT?

Obecnie zaświadczenia kwalifikacyjne nie są wydawane bezterminowo. Okres ich ważności zależy od rodzaju urządzenia i zakresu kwalifikacji. Zgodnie z ustawą o dozorze technicznym zaświadczenia dla osób obsługujących i konserwujących urządzenia techniczne wydawane są na czas określony – nie krótszy niż 5 lat i nie dłuższy niż 10 lat. Dokładne okresy dla poszczególnych rodzajów urządzeń określa załącznik nr 3 do rozporządzenia z 21 maja 2019 r.

Nie warto więc zakładać, że raz zdane uprawnienia pozostaną ważne przez całą karierę zawodową. Datę ważności należy sprawdzić na posiadanym zaświadczeniu.

Przepisy przewidują możliwość przedłużenia okresu ważności kwalifikacji po spełnieniu określonych warunków. Wniosek o przedłużenie składa się do jednostki dozoru technicznego, która wydała zaświadczenie. Dobrą praktyką jest kontrolowanie dat odpowiednio wcześniej, szczególnie gdy firma zatrudnia większą liczbę operatorów.

Uprawnienia UDT dla pracowników firmy – dlaczego warto szkolić grupowo?

W przedsiębiorstwie zatrudniającym kilku lub kilkunastu operatorów szkolenie pojedynczych osób w różnych terminach może utrudniać organizację pracy. Grupowe przygotowanie pracowników pozwala ujednolicić poziom wiedzy i zaplanować proces pod konkretny sprzęt wykorzystywany w firmie.

Ma to znaczenie zwłaszcza w logistyce, produkcji, budownictwie i przemyśle, gdzie urządzenia transportu bliskiego są wykorzystywane każdego dnia. Pracodawca może wcześniej ustalić, ilu pracowników potrzebuje określonego zakresu kwalifikacji i przygotować ich w jednym procesie szkoleniowym.

Dobrze przygotowany operator powinien znać zarówno wymagania egzaminacyjne, jak i zasady codziennej pracy. Celem szkolenia nie powinno być wyłącznie uzyskanie dokumentu. Chodzi o to, aby po zakończeniu procesu pracownik potrafił bezpiecznie i świadomie obsługiwać urządzenie, z którym będzie pracował.

Szkolenia UDT w Gliwicach dla osób indywidualnych i firm

Jeżeli chcesz przygotować się do zdobycia kwalifikacji albo potrzebujesz przeszkolić pracowników, możesz skorzystać z oferty szkoleń UDT w oddziale Bonapi w Gliwicach.

Bonapi prowadzi szkolenia dla osób indywidualnych oraz firm z branży logistycznej, budowlanej i przemysłowej. Ośrodek znajduje się przy ul. św. Urbana 16 w Gliwicach. W przypadku przedsiębiorstw możliwe jest przygotowanie szkolenia dla grupy pracowników, z uwzględnieniem potrzeb zespołu i zakresu kwalifikacji, który ma być zdobywany.

Dobre przygotowanie do egzaminu to przede wszystkim połączenie wiedzy z praktyką. Jeśli w Twojej firmie pracownicy mają obsługiwać urządzenia wymagające kwalifikacji, zaplanuj szkolenie przed dopuszczeniem ich do tych zadań. Jeżeli natomiast sam szukasz pracy jako operator, zdobycie odpowiednich kwalifikacji może otworzyć Ci dostęp do stanowisk w logistyce, produkcji, przemyśle i budownictwie.