Wiele wskazuje na to, i\u017c przepisy dotycz\u0105ce pracy platformowej b\u0119d\u0105 mia\u0142y wp\u0142yw na ca\u0142y rynek pracy. Obecnie w rz\u0105dzie trwaj\u0105 przygotowania do wdro\u017cenia przepis\u00f3w Unii Europejskiej o pracy platformowej. Eksperci podkre\u015blaj\u0105, i\u017c nale\u017cy je rozszerzy\u0107 na ca\u0142y rynek pracy w zakresie nie tylko wynikaj\u0105cego z nich domniemania stosunku pracy, lecz r\u00f3wnie\u017c w odniesieniu do regulacji dotycz\u0105cych wp\u0142ywu zautomatyzowanych system\u00f3w na pracownik\u00f3w. W tym kontek\u015bcie bowiem algorytmy musz\u0105 by\u0107 kontrolowane przez pracownik\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
Co zatem wiemy o przepisach dotycz\u0105cych pracy platformowej?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Dyrektywa Unii Europejskiej 2024\/2831 w sprawie poprawy warunk\u00f3w pracy za po\u015brednictwem platform, zwana dyrektyw\u0105 platformow\u0105, dotyczy przede wszystkim statusu zatrudnienia os\u00f3b wykonuj\u0105cych prac\u0119 za po\u015brednictwem cyfrowych platform pracy, takich chocia\u017cby jak Uber, Glovo czy te\u017c Pyszne.pl. Tutaj jedn\u0105 z istotniejszych regulacji owej dyrektywy platformowej jest domniemanie stosunku pracy. W powy\u017cszym zakresie ju\u017c od d\u0142u\u017cszego czasu toczy si\u0119 dyskusja o tym, i\u017c domniemanie to w Polsce nie b\u0119dzie mog\u0142o zosta\u0107 ograniczone tylko do pracy platformowej, lecz b\u0119dzie musia\u0142o zosta\u0107 rozci\u0105gni\u0119te w praktyce na ca\u0142y rynek pracy.<\/p>\n\n\n\n Okazuje si\u0119 jednak, i\u017c nie tylko ta regulacja dyrektywy platformowej mo\u017ce mie\u0107 tak szerok\u0105 si\u0142\u0119 oddzia\u0142ywania, bowiem eksperci uwa\u017caj\u0105, \u017ce nale\u017cy r\u00f3wnie\u017c rozszerzy\u0107 na wszystkich pracownik\u00f3w i pracodawc\u00f3w przepisy o zarz\u0105dzaniu algorytmicznym, czyli te dotycz\u0105ce wp\u0142ywu algorytm\u00f3w na to jak wykonywana jest praca.<\/p>\n\n\n\n Co do zasady jednym z istotniejszych element\u00f3w dyrektywy platformowej jest ochrona os\u00f3b wykonuj\u0105cych prac\u0119 za po\u015brednictwem platform cyfrowych przed negatywnymi skutkami zarz\u0105dzania algorytmicznego, do kt\u00f3rego coraz cz\u0119\u015bciej wykorzystuje si\u0119 sztuczn\u0105 inteligencj\u0119. W odniesieniu do pracy platformowej systemy algorytmiczne s\u0105 cz\u0119sto stosowane w ramach aplikacji oraz portali internetowych do mi\u0119dzy innymi:<\/p>\n\n\n\n Zatem cz\u0119sto w\u0142a\u015bnie systemy algorytmiczne decyduj\u0105 o czasie pracy i jej warunkach, a pracownicy z kolei nie wiedz\u0105 jak dzia\u0142aj\u0105 algorytmy i jak zapadaj\u0105 dotycz\u0105ce ich decyzje. Dyrektywa platformowa ma zwi\u0119kszy\u0107 przejrzysto\u015b\u0107 w tym aspekcie i w tym celu przewiduje si\u0119 chocia\u017cby nadz\u00f3r oraz kontrol\u0119 cz\u0142owieka nad zautomatyzowanymi systemami monitorowania lub podejmowania istotnych decyzji wobec wykonawc\u00f3w platformowych, z mo\u017cliwo\u015bci\u0105 ich kwestionowania.<\/p>\n\n\n\n Jak zauwa\u017ca Monika Latos-Mi\u0142kowska, prof. Akademii Leona Ko\u017ami\u0144skiego w Warszawie i Associate Professor w DGTL Kibil Piecuch i Wsp\u00f3lnicy, niew\u0105tpliwie ochrona os\u00f3b wykonuj\u0105cych prac\u0119 za po\u015brednictwem platform internetowych polega przede wszystkim na obowi\u0105zku informowania os\u00f3b wykonuj\u0105cych prac\u0119, ju\u017c na etapie rekrutacji i nast\u0119pnie w czasie zatrudnienia, o stosowanych przez dan\u0105 platform\u0119 zautomatyzowanych systemach monitoruj\u0105cych oraz zautomatyzowanych systemach decyzyjnych.<\/p>\n\n\n\n Dyrektywa platformowa ponadto wymaga r\u00f3wnie\u017c wsp\u00f3\u0142dzia\u0142ania w tym zakresie z przedstawicielami pracownik\u00f3w, kt\u00f3rymi w warunkach polskich zapewne b\u0119d\u0105 zak\u0142adowe organizacje zwi\u0105zkowe. Obowi\u0105zek ten dotyczy zw\u0142aszcza cyklicznego dokonywania oceny wp\u0142ywu stosowania takich zautomatyzowanych system\u00f3w na osoby wykonuj\u0105ce prac\u0119 za po\u015brednictwem platform cyfrowych.<\/p>\n\n\n\n Co jeszcze ma znaczenie w kontek\u015bcie rozwi\u0105za\u0144 zawartych w dyrektywie platformowej?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Niebywale wa\u017cnym jest, i\u017c sama dyrektywa platformowa, a w tym jej regulacje ochronne, ograniczona jest do os\u00f3b wykonuj\u0105cych prac\u0119 za po\u015brednictwem platform cyfrowych. W tym kontek\u015bcie jednak to nie s\u0105 jedyne osoby nara\u017cone na negatywne konsekwencje stosowania zautomatyzowanych system\u00f3w monitoruj\u0105cych i decyzyjnych.<\/p>\n\n\n\n Jak bowiem dostrzega prof. Monika Latos-Mi\u0142kowska, obecnie algorytmiczne zarz\u0105dzanie staje si\u0119 codzienno\u015bci\u0105 w coraz wi\u0119kszej liczbie przedsi\u0119biorstw, a zjawisko to niew\u0105tpliwie b\u0119dzie przybiera\u0107 na sile w przysz\u0142o\u015bci. St\u0105d te\u017c wydaje si\u0119, i\u017c rozwi\u0105zania podobne do tych, jakie znalaz\u0142y si\u0119 w art. 8 i 9 dyrektywy platformowej (a zatem dotycz\u0105ce chocia\u017cby informowania pracownik\u00f3w i ich przedstawicieli o stosowaniu zautomatyzowanych system\u00f3w monitoruj\u0105cych i decyzyjnych), powinny zosta\u0107 wprowadzone r\u00f3wnie\u017c w odniesieniu do wszystkich os\u00f3b wykonuj\u0105cych prac\u0119, gdzie podmiot zatrudniaj\u0105cy organizuje proces pracy, wykorzystuj\u0105c przy tym systemy zarz\u0105dzania algorytmicznego.<\/p>\n\n\n\n Niew\u0105tpliwie w tym aspekcie ryzyko nara\u017cenia na negatywne konsekwencje stosowania zarz\u0105dzania algorytmicznego dotyczy\u0107 b\u0119dzie zw\u0142aszcza os\u00f3b wykonuj\u0105cych tak zwan\u0105 prac\u0119 zale\u017cn\u0105. Zdaniem prof. Moniki Latos-Mi\u0142kowskiej, szczeg\u00f3lnie chodzi tutaj o stosunki zatrudnienia, gdzie wyst\u0119puje faktyczna nier\u00f3wno\u015b\u0107 stron i w kt\u00f3rych to podmiot zatrudniaj\u0105cy narzuca podmiotowi zatrudnionemu warunki wykonywania w pracy, a w tym narzuca podleganie zarz\u0105dzaniu algorytmicznemu.<\/p>\n\n\n\n Osoby wykonuj\u0105ce prac\u0119 maj\u0105 ograniczon\u0105 suwerenno\u015b\u0107 w zakresie decydowania o podleganiu takowym systemom, co dotyczy przede wszystkim os\u00f3b zatrudnionych na podstawie stosunku pracy, kt\u00f3ry ze swej istoty jest stosunkiem pracy podporz\u0105dkowanej.<\/p>\n\n\n\n Mo\u017cna zatem wr\u0119cz stwierdzi\u0107, i\u017c tworz\u0105 si\u0119 nowe obszary przewagi pracodawcy nad pracownikami. W powy\u017cszym aspekcie na podobne ryzyko nara\u017cone s\u0105 r\u00f3wnie\u017c osoby nieb\u0119d\u0105ce pracownikami, a wykonuj\u0105ce prac\u0119 na innej podstawie prawnej, lecz w warunkach du\u017cej zale\u017cno\u015bci od podmiotu zatrudniaj\u0105cego. W tym kontek\u015bcie mowa jest chocia\u017cby o osobach zatrudnionych na podstawie umowy zlecenia, czy te\u017c na podstawie um\u00f3w B2B, a zatem os\u00f3b b\u0119d\u0105cych samozatrudnionymi, ekonomicznie zale\u017cnymi.<\/p>\n\n\n\n Jak zatem wprowadzenie przepis\u00f3w dyrektywy platformowej oceniaj\u0105 partnerzy spo\u0142eczni?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Po stronie przedstawicieli zwi\u0105zk\u00f3w zawodowych nie ma w\u0105tpliwo\u015bci co do tego, w jakim kierunku powinny zmierza\u0107 nowe regulacje dotycz\u0105ce pracy platformowej. Jak bowiem dostrzega Pawe\u0142 \u015amigielski, dyrektor wydzia\u0142u prawno-interwencyjnego Og\u00f3lnopolskiego Porozumienia Zwi\u0105zk\u00f3w Zawodowych, nale\u017cy zbudowa\u0107 racjonalne mechanizmy nadzoru nad algorytmami. St\u0105d te\u017c konieczno\u015bci\u0105 jest zapewnienie jawno\u015bci, sprawiedliwo\u015bci oraz przejrzysto\u015bci, a tak\u017ce odpowiedniego systemu kontroli i to zar\u00f3wno pa\u0144stwowego, jak i spo\u0142ecznego, w szczeg\u00f3lno\u015bci sprawowanego przez zwi\u0105zki zawodowe. W tych dzia\u0142aniach nie mo\u017cna ogranicza\u0107 si\u0119 jedynie do os\u00f3b wykonuj\u0105cych prac\u0119 za po\u015brednictwem platform cyfrowych, lecz nale\u017cy uwzgl\u0119dnia\u0107 r\u00f3wnie\u017c konieczno\u015b\u0107 zapewnienia w\u0142a\u015bciwej ochrony wszystkim zatrudnionym, kt\u00f3rych praca jest zarz\u0105dzana przez systemy algorytmiczne.<\/p>\n\n\n\n Niew\u0105tpliwie obecnie w zak\u0142adach pracy algorytmy coraz cz\u0119\u015bciej zaczynaj\u0105 decydowa\u0107 o takich zagadnieniach, jak<\/p>\n\n\n\n Algorytmy s\u0105 te\u017c ju\u017c stosowane do szerokiej kontroli os\u00f3b pracuj\u0105cych, co mo\u017ce zagra\u017ca\u0107 ich prywatno\u015bci, a tak\u017ce prowadzi\u0107 do nier\u00f3wnego traktowania, a nawet dyskryminacji. Tym samym algorytm staje si\u0119 wr\u0119cz swego rodzaju elektronicznym prze\u0142o\u017conym, kt\u00f3rego decyzje s\u0105 automatyczne i bezwzgl\u0119dne, bez mo\u017cliwo\u015bci prowadzenia dyskusji oraz pr\u00f3b wyja\u015bnienia zaistnia\u0142ej sytuacji.<\/p>\n\n\n\n W tym aspekcie nale\u017cy podkre\u015bli\u0107, i\u017c ubieg\u0142oroczny komisyjny projekt nowelizacji ustawy o zwi\u0105zkach zawodowych, czekaj\u0105cy wci\u0105\u017c na rozpatrzenie przez Sejm RP, przewiduje na\u0142o\u017cenie na pracodawc\u0119 obowi\u0105zku udzielenia, na wniosek zak\u0142adowej organizacji zwi\u0105zkowej, informacji dotycz\u0105cych chocia\u017cby parametr\u00f3w, na kt\u00f3rych opieraj\u0105 si\u0119 algorytmy wykorzystywane w zak\u0142adzie pracy do podejmowania decyzji zwi\u0105zanych z sytuacj\u0105 pracownika.<\/p>\n\n\n\n Ostro\u017cniejsze podej\u015bcie prezentuje tutaj z kolei Robert Lisicki, dyrektor departamentu pracy Konfederacji Lewiatan, podkre\u015blaj\u0105c, i\u017c postanowienia dyrektywy platformowej w sprawie pracownik\u00f3w platform cyfrowych w zakresie zarz\u0105dzania algorytmicznego budzi\u0142y w\u0105tpliwo\u015bci ju\u017c w trakcie prac nad ow\u0105 dyrektyw\u0105. Niew\u0105tpliwie zatem z decyzjami odno\u015bnie do rozszerzenia tego rodzaju regulacji na ca\u0142y rynek pracy nale\u017ca\u0142oby poczeka\u0107 do zdobycia pierwszych do\u015bwiadcze\u0144 ze stosowania przepis\u00f3w dyrektywy platformowej.<\/p>\n\n\n\n Robert Lisicki podkre\u015bla ponadto, i\u017c obowi\u0105zuj\u0105 ju\u017c akty prawne, kt\u00f3re dotycz\u0105 przejrzysto\u015bci zarz\u0105dzania algorytmicznego. W tym aspekcie bowiem w szczeg\u00f3lno\u015bci nale\u017cy mie\u0107 na uwadze rozporz\u0105dzenie RODO w zakresie w jakim reguluje ono zasady dotycz\u0105ce przejrzysto\u015bci wykorzystywania algorytm\u00f3w i zautomatyzowanego podejmowania decyzji oraz oczekuj\u0105ce na stosowanie unijne rozporz\u0105dzenie w sprawie sztucznej inteligencji.<\/p>\n\n\n\n Tak naprawd\u0119 dyrektywa platformowa powinna zosta\u0107 przyj\u0119ta do polskiego porz\u0105dku prawnego do 2 grudnia 2026 roku. Celem prawid\u0142owego wdro\u017cenia owej dyrektywy Komisja Europejska powo\u0142a\u0142a grup\u0119 ekspert\u00f3w, w kt\u00f3rej bior\u0105 udzia\u0142 przedstawiciele wszystkich pa\u0144stw cz\u0142onkowskich oraz partnerzy spo\u0142eczni. Do ko\u0144ca roku bie\u017c\u0105cego zaplanowano 10 posiedze\u0144 owej grupy, a w posiedzeniach tych bior\u0105 udzia\u0142 przedstawiciele Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Spo\u0142ecznej. Sam projekt polskich przepis\u00f3w w tym wzgl\u0119dzie pojawi si\u0119 dopiero w drugiej po\u0142owie 2025 roku, jednak\u017ce bior\u0105c pod uwag\u0119 horyzont czasowy spotka\u0144 grupy ekspert\u00f3w, b\u0119dzie to raczej pod koniec obecnego roku.<\/p>\n\n\n\n W samym Ministerstwie Rodziny, Pracy i Polityki Spo\u0142ecznej trwaj\u0105 ju\u017c obecnie wst\u0119pne prace koncepcyjne, przygotowuj\u0105ce do wdro\u017cenia dyrektywy platformowej do polskiego porz\u0105dku prawnego, a w szczeg\u00f3lno\u015bci poprzez przygotowanie odr\u0119bnej ustawy reguluj\u0105cej kwestie wchodz\u0105ce w zakres owej dyrektywy. Ponadto niekt\u00f3re akty prawne b\u0119d\u0105 wymaga\u0142y nowelizacji, ze szczeg\u00f3lnym uwzgl\u0119dnieniem tych w obszarze prawa pracy, post\u0119powania s\u0105dowego, regulacji dotycz\u0105cych inspekcji pracy, jak i r\u00f3wnie\u017c w zakresie informowania oraz konsultowania spraw z pracownikami.<\/p>\n\n\n\n Jak jeszcze nale\u017ca\u0142oby spojrze\u0107 na zagadnienia prawne dotycz\u0105ce wdro\u017cenia dyrektywy platformowej do polskiego porz\u0105dku prawnego?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Jak dostrzega dr hab. Tomasz Duraj, prof. Uniwersytetu \u0141\u00f3dzkiego, kierownik Centrum Nietypowych Stosunk\u00f3w Zatrudnienia, z uwagi na bardzo dynamiczny rozw\u00f3j nowoczesnych technologii (a w tym w\u0142a\u015bnie algorytm\u00f3w wykorzystuj\u0105cych sztuczn\u0105 inteligencj\u0119), automatyzacj\u0119 oraz informatyzacj\u0119, maj\u0105cych istotny wp\u0142yw na transformacj\u0119 ca\u0142ego rynku pracy oraz generowanie wielu ryzyk dla wszystkich os\u00f3b aktywnych zawodowo w \u015brodowisku pracy, istnieje powa\u017cna potrzeba rozci\u0105gni\u0119cia regulacji dotycz\u0105cych zarz\u0105dzania algorytmicznego, przewidzianych w\u0142a\u015bnie w dyrektywie platformowej, na og\u00f3\u0142 wykonawc\u00f3w pracy zarobkowej w Polsce.<\/p>\n\n\n\n W powy\u017cszym aspekcie ustawodawca powinien stworzy\u0107 zatem uniwersalne przepisy, kt\u00f3re b\u0119d\u0105 efektywnie chroni\u0107 wszystkie osoby wykonuj\u0105ce prac\u0119 przed zagro\u017ceniami, jakie wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 z wykorzystywaniem przez podmiot zatrudniaj\u0105cy system\u00f3w zarz\u0105dzania algorytmicznego. W tym zakresie do najbardziej istotnych wyzwa\u0144 nale\u017cy zatem zaliczy\u0107 chocia\u017cby takie elementy, jak:<\/p>\n\n\n\n Tutaj niebywale istotne by\u0142oby stworzenie skutecznych regulacji, kt\u00f3re sformu\u0142uj\u0105 jasne oraz przejrzyste ramy prawne w zakresie stosowania przez podmioty zatrudniaj\u0105ce zautomatyzowanych system\u00f3w, wykorzystuj\u0105cych sztuczn\u0105 inteligencj\u0119 do monitorowania oraz podejmowania decyzji maj\u0105cych istotny wp\u0142yw na rekrutacj\u0119 oraz warunki pracy i p\u0142acy zatrudnionych, jak i rozstrzygni\u0119\u0107 dotycz\u0105cych rozwi\u0105zania stosunku zatrudnienia. Przepisy takie powinny gwarantowa\u0107 efektywn\u0105 kontrol\u0119 oraz nadz\u00f3r cz\u0142owieka nad prawid\u0142owym funkcjonowaniem zautomatyzowanych system\u00f3w sztucznej inteligencji, by nie zagra\u017ca\u0142y one osobom wykonuj\u0105cym prac\u0119.<\/p>\n\n\n\n Niew\u0105tpliwie te\u017c wyzwaniem jest zagwarantowanie dialogu spo\u0142ecznego w procesie zarz\u0105dzania algorytmicznego w \u015brodowisku pracy. W tym aspekcie bowiem chodzi szczeg\u00f3lnie o to, by przedstawiciele pracownik\u00f3w, a zatem najcz\u0119\u015bciej przedstawiciele zwi\u0105zk\u00f3w zawodowych, mieli prawo do informacji oraz konsultacji w sprawach zwi\u0105zanych ze stosowaniem przez podmioty zatrudniaj\u0105ce zautomatyzowanych system\u00f3w, wykorzystuj\u0105cych sztuczn\u0105 inteligencj\u0119 w odniesieniu do monitorowania oraz podejmowania decyzji dotycz\u0105cych zatrudnienia.<\/p>\n\n\n\n Podsumowuj\u0105c, trwaj\u0105 obecnie w Polsce prace nad stworzeniem przepis\u00f3w, kt\u00f3re b\u0119d\u0105 implementowa\u0142y do polskiego porz\u0105dku prawnego dyrektyw\u0119 Unii Europejskiej nr 2024\/2831, a zatem przepisy, maj\u0105ce w zamierzeniu poprawi\u0107 warunki pracy os\u00f3b \u015bwiadcz\u0105cych prac\u0119 za po\u015brednictwem platform cyfrowych. W powy\u017cszym aspekcie eksperci uwa\u017caj\u0105 jednak, i\u017c nale\u017ca\u0142oby rozszerzy\u0107 na ca\u0142y rynek pracy przepisy wynikaj\u0105ce z owej dyrektywy i to nie tylko te, m\u00f3wi\u0105ce o domniemaniu stosunku pracy, lecz przede wszystkim regulacje dotycz\u0105ce wp\u0142ywu zautomatyzowanych system\u00f3w algorytmicznych na pracownik\u00f3w. W tym zakresie w\u0142a\u015bnie systemy algorytmiczne, b\u0119d\u0105ce coraz cz\u0119\u015bciej wykorzystywane w \u015brodowisku pracy, niew\u0105tpliwie powinny by\u0107 kontrolowane przez cz\u0142owieka. Aby zatem tak si\u0119 sta\u0142o, polski ustawodawca powinien stworzy\u0107 na tyle uniwersalne przepisy, aby mog\u0142y one swym zasi\u0119giem obj\u0105\u0107 ca\u0142y rynek pracy.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Wiele wskazuje na to, i\u017c przepisy dotycz\u0105ce pracy platformowej b\u0119d\u0105 mia\u0142y wp\u0142yw na ca\u0142y rynek pracy. Obecnie w rz\u0105dzie trwaj\u0105<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":6533,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"yoast_head":"\n\n
\n
\n