Generalnie Polska ju\u017c ponad 2 lata temu powinna implementowa\u0107 do swego porz\u0105dku prawnego przepisy unijnej dyrektywy o ochronie sygnalist\u00f3w. Pojawi\u0142a si\u0119 w ostatnim czasie szansa, \u017ce przepisy te wreszcie znajd\u0105 si\u0119 w polskim porz\u0105dku prawnym, bowiem opublikowano w\u0142a\u015bnie kolejn\u0105 wersj\u0119 ustawy wprowadzaj\u0105cej je do obiegu prawnego.<\/p>\n\n\n\n
Co zatem wynika z najnowszych zmian odno\u015bnie do ustawy o ochronie sygnalist\u00f3w?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Zasadniczo ostatnie zmiany w projekcie ustawy o ochronie os\u00f3b zg\u0142aszaj\u0105cych naruszenia prawa s\u0105 bardzo istotne. Podstawowa zmiana nast\u0105pi\u0142a ju\u017c chocia\u017cby w tytule i obecnie mamy ju\u017c do czynienia z projektem ustawy o ochronie sygnalist\u00f3w, a nie ustawy o ochronie os\u00f3b zg\u0142aszaj\u0105cych naruszenie prawa. Powszechnie ju\u017c bowiem przyj\u0119\u0142o si\u0119 u\u017cywa\u0107 okre\u015blenia sygnalista, zamiast zg\u0142aszaj\u0105cego naruszenie prawa, a tym samym zmiana nazwy wydaje si\u0119 w tym zakresie dobrym rozwi\u0105zaniem. Pozwoli to jednocze\u015bnie \u0142atwiej i szybciej zidentyfikowa\u0107 akt prawny przeci\u0119tnemu obywatelowi, kt\u00f3ry b\u0119dzie zainteresowany tym tematem. Poza tym to termin sygnalista funkcjonuje ju\u017c powszechnie i jest szeroko znany w spo\u0142ecze\u0144stwie.<\/p>\n\n\n\n Wa\u017cnym jest r\u00f3wnie\u017c, i\u017c rozszerzono zakres ustawy i na jej podstawie dokonywa\u0107 b\u0119dzie mo\u017cna zg\u0142osze\u0144 dotycz\u0105cych nie tylko prawa pracy, ale r\u00f3wnie\u017c korupcji, handlu lud\u017ami, a tak\u017ce wolno\u015bci i praw cz\u0142owieka oraz obywatela. To jest niew\u0105tpliwie pozytywna zmiana, poniewa\u017c osoba dokonuj\u0105ca zg\u0142oszenia i przekazuj\u0105ca informacje o naruszeniu prawa w tych dziedzinach zas\u0142uguje na ochron\u0119 prawn\u0105.<\/p>\n\n\n\n W tym kontek\u015bcie nale\u017cy bowiem podkre\u015bli\u0107, \u017ce zar\u00f3wno korupcja, jak i handel lud\u017ami, s\u0105 przest\u0119pstwami zas\u0142uguj\u0105cymi na szczeg\u00f3lne pot\u0119pienie, a prawa i wolno\u015bci okre\u015blone w Konstytucji RP to mi\u0119dzy innymi:<\/p>\n\n\n\n Niew\u0105tpliwie wszystkie te prawa i wolno\u015bci zas\u0142uguj\u0105 w\u0142a\u015bnie na zwi\u0119kszon\u0105 ochron\u0119 prawn\u0105.<\/p>\n\n\n\n W najnowszym projekcie ustawy o ochronie sygnalist\u00f3w okre\u015blony zosta\u0142 moment przyznania takowej ochrony. Sygnalista zatem podlega\u0142 b\u0119dzie ochronie od chwili dokonania zg\u0142oszenia lub ujawnienia publicznego, a tym samym ochrona nie b\u0119dzie przys\u0142ugiwa\u0142a od momentu wydania za\u015bwiadczenia, jak to przewidywa\u0142 poprzedni projekt ustawy. Poza tym nie b\u0119dzie ju\u017c konieczno\u015bci uprawdopodabniania zg\u0142oszonego naruszenia ani sk\u0142adania o\u015bwiadcze\u0144 pod rygorem odpowiedzialno\u015bci karnej za podanie nieprawdziwych informacji.<\/p>\n\n\n\n Z projektu wynika, i\u017c obowi\u0105zkiem organu publicznego, do kt\u00f3rego b\u0119dzie nale\u017ca\u0142o podj\u0119cie dzia\u0142a\u0144, b\u0119dzie wydanie nie p\u00f3\u017aniej ni\u017c w terminie miesi\u0105ca od dnia otrzymania \u017c\u0105dania za\u015bwiadczenia, \u017ce sygnalista podlega ochronie, okre\u015blonej w przepisach rozdzia\u0142u 2. Dokument ten wydawany b\u0119dzie na wniosek sygnalisty i przepisy nie b\u0119d\u0105 ju\u017c zobowi\u0105zywa\u0142y organu do obligatoryjnego wydawania za\u015bwiadczenia, po uprzednim przyj\u0119ciu o\u015bwiadczenia zg\u0142aszaj\u0105cego o odpowiedzialno\u015bci za sk\u0142adanie fa\u0142szywych zezna\u0144.<\/p>\n\n\n\n Przewiduje si\u0119, i\u017c za\u015bwiadczenie b\u0119dzie mia\u0142o charakter deklaratoryjny, a wi\u0119c b\u0119dzie potwierdza\u0142o fakt bycia sygnalist\u0105 tylko na podstawie dokonanego zg\u0142oszenia. Warunkiem przyznania ochrony b\u0119dzie wi\u0119c zatem dobra wiara sygnalisty, kt\u00f3ry mia\u0142 prawo s\u0105dzi\u0107, \u017ce informacja, kt\u00f3r\u0105 zg\u0142asza lub ujawnienie publiczne jest prawdziwa w momencie dokonywania zg\u0142oszenia lub ujawnienia publicznego i \u017ce stanowi informacj\u0119 o naruszeniu prawa.<\/p>\n\n\n\n Z projektu wynika r\u00f3wnie\u017c, i\u017c informacja b\u0119dzie musia\u0142a by\u0107 uzyskana w kontek\u015bcie zwi\u0105zanym z prac\u0105, co nale\u017cy rozumie\u0107 jako przesz\u0142e, obecne lub przysz\u0142e dzia\u0142ania zwi\u0105zane z wykonywaniem pracy na podstawie stosunku pracy lub innego stosunku prawnego, stanowi\u0105cego podstaw\u0119 \u015bwiadczenia pracy oraz us\u0142ug b\u0105d\u017a te\u017c pe\u0142nienia funkcji w podmiocie prawnym lub na rzecz tego podmiotu b\u0105d\u017a pe\u0142nienia s\u0142u\u017cby w podmiocie prawnym. Przepisy przewidywa\u0107 b\u0119d\u0105 ochron\u0119, gdy w ramach tych dzia\u0142a\u0144 uzyskano informacje o naruszeniu prawa oraz istnieje mo\u017cliwo\u015b\u0107 do\u015bwiadczenia dzia\u0142a\u0144 odwetowych.<\/p>\n\n\n\n W powy\u017cszym kontek\u015bcie przed wydaniem za\u015bwiadczenia organ zajmuj\u0105cy si\u0119 zg\u0142oszeniem b\u0119dzie weryfikowa\u0142 dwie przes\u0142anki wymagane do nadania statusu sygnalisty, a mianowicie:<\/p>\n\n\n\n Obowi\u0105zywa\u0107 b\u0119dzie zasada, i\u017c nale\u017cy przyj\u0105\u0107 domniemanie, i\u017c ochrona sygnalisty przys\u0142uguje do czasu udowodnienia, \u017ce zachodz\u0105 przes\u0142anki negatywne, o kt\u00f3rych mowa w art. 6 projektu ustawy, a zatem domniemanie b\u0119dzie mo\u017cna podwa\u017cy\u0107.<\/p>\n\n\n\n O czym jeszcze warto wiedzie\u0107 w kontek\u015bcie najnowszego projektu ustawy o ochronie sygnalist\u00f3w?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Co do zasady prawid\u0142owo zg\u0142oszona informacja podlega\u0107 b\u0119dzie ochronie, lecz ochrona ta mo\u017ce zosta\u0107 utracona, gdy w trakcie oceny zg\u0142oszenia zostanie ustalone, \u017ce informacje nie maj\u0105 charakteru naruszenia prawa lub gdy oka\u017ce si\u0119, \u017ce zg\u0142oszenie opiera si\u0119 na \u015bwiadomie fa\u0142szywych o\u015bwiadczeniach.<\/p>\n\n\n\n Z projektu ustawy wynika, i\u017c ochrona rozpoczyna si\u0119 od chwili zg\u0142oszenia i w\u00f3wczas mog\u0105 ju\u017c nast\u0105pi\u0107 pierwsze dzia\u0142ania odwetowe. Wydaje si\u0119, i\u017c ochrona nie b\u0119dzie ustawa\u0142a tak d\u0142ugo, jak d\u0142ugo b\u0119dzie mo\u017cna wykaza\u0107 zwi\u0105zek przyczynowy mi\u0119dzy dzia\u0142aniem, a zg\u0142oszeniem, a tym samym zakwalifikowania danego dzia\u0142ania jako dzia\u0142anie odwetowe. Jednocze\u015bnie poszczeg\u00f3lne dzia\u0142ania odwetowe mog\u0105 ulec przedawnieniu, zgodnie z regu\u0142ami dotycz\u0105cymi tych dzia\u0142a\u0144. Wa\u017cnym jest, i\u017c podmiot prawny nie b\u0119dzie mia\u0142 obowi\u0105zku wydawania za\u015bwiadczenia potwierdzaj\u0105cego fakt dokonania zg\u0142oszenia, a spoczywa\u0107 na nim b\u0119dzie jedynie obowi\u0105zek potwierdzenia przyj\u0119cia zg\u0142oszenia w terminie 7 dni.<\/p>\n\n\n\n W projekcie ustawy o ochronie sygnalist\u00f3w wprowadzono r\u00f3wnie\u017c metod\u0119 obliczania 50 os\u00f3b wykonuj\u0105cych prac\u0119 zarobkow\u0105 w podmiocie prawnym, bowiem tylko takie podmioty b\u0119d\u0105 mia\u0142y obowi\u0105zek wprowadzenia procedury wewn\u0119trznej dotycz\u0105cej ochrony sygnalist\u00f3w. Tutaj obowi\u0105zywa\u0107 b\u0119dzie definicja zawarta w ustawie o zwi\u0105zkach zawodowych, a zatem pracownik\u00f3w czy te\u017c osoby \u015bwiadcz\u0105ce prac\u0119 za wynagrodzeniem na innej podstawie ni\u017c stosunek pracy, b\u0119dzie trzeba zlicza\u0107 w przeliczeniu na pe\u0142ne etaty. W tym kontek\u015bcie liczba 50 os\u00f3b wykonuj\u0105cych prac\u0119 zarobkow\u0105 na rzecz podmiot\u00f3w b\u0119dzie brana pod uwag\u0119 wed\u0142ug stanu na 1 stycznia lub 1 lipca danego roku.<\/p>\n\n\n\n W projekcie doprecyzowano r\u00f3wnie\u017c termin odszkodowania w pe\u0142nej wysoko\u015bci, z czego wynika, i\u017c sygnalista, wobec kt\u00f3rego dopuszczono si\u0119 dzia\u0142a\u0144 odwetowych, b\u0119dzie mia\u0142 prawo do odszkodowania w wysoko\u015bci nie ni\u017cszej ni\u017c 12-krotno\u015b\u0107 przeci\u0119tnego miesi\u0119cznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w poprzednim roku, og\u0142aszanego do cel\u00f3w emerytalnych w Monitorze Polskim przez prezesa G\u0142\u00f3wnego Urz\u0119du Statystycznego, stosowanego od II kwarta\u0142u ka\u017cdego roku przez okres jednego roku.<\/p>\n\n\n\n Tak okre\u015blona wysoko\u015b\u0107 odszkodowania wynika z tego, i\u017c w orzecznictwie przypisuje si\u0119 odszkodowaniu charakter kompensacyjno-sankcyjny, a w pi\u015bmiennictwie odszkodowanie spe\u0142nia cztery funkcje, mianowicie:<\/p>\n\n\n\n Zatem odszkodowanie okre\u015blone w ustawie o ochronie sygnalist\u00f3w b\u0119dzie pe\u0142ni\u0142o rol\u0119 sankcji za dokonanie dzia\u0142a\u0144 odwetowych wobec sygnalisty. Poza tym zrealizowana b\u0119dzie r\u00f3wnie\u017c funkcja profilaktyczna, kt\u00f3ra ma na celu powszechn\u0105 ochron\u0119 sygnalist\u00f3w przed dzia\u0142aniami odwetowymi. Jednocze\u015bnie, poza mo\u017cliwo\u015bci\u0105 dochodzenia odszkodowania, sygnalista, wobec kt\u00f3rego dopuszczono si\u0119 dzia\u0142a\u0144 odwetowych, nadal b\u0119dzie m\u00f3g\u0142 dochodzi\u0107 zado\u015b\u0107uczynienia na podstawie kodeksu cywilnego.<\/p>\n\n\n\n Wa\u017cnym jest, i\u017c poszczeg\u00f3lne dzia\u0142ania odwetowe mog\u0105 same by\u0107 podstaw\u0105 do innych roszcze\u0144, jak chocia\u017cby odszkodowania za mobbing w miejscu pracy. Warto r\u00f3wnie\u017c wiedzie\u0107, i\u017c cz\u0119\u015b\u0107 dzia\u0142a\u0144 odwetowych stanowi\u0107 mo\u017ce przest\u0119pstwo, a wtedy sygnalista powinien z\u0142o\u017cy\u0107 zawiadomienie do prokuratury lub sporz\u0105dzi\u0107 oskar\u017cenie prywatne.<\/p>\n\n\n\n W najnowszym projekcie ustawy o ochronie sygnalist\u00f3w przewiduje si\u0119 system nieodp\u0142atnych porad prawnych o udzielanie pomocy sygnalistom, co pozwoli skorzysta\u0107 z nieodp\u0142atnego systemu w ramach nieodp\u0142atnej pomocy prawnej. W Polsce funkcjonuj\u0105 punkty z dy\u017curami specjalistycznymi, gdzie przyjmuj\u0105 profesjonali\u015bci ze szczeg\u00f3lnym do\u015bwiadczeniem w danej dziedzinie. Dy\u017cury specjalistyczne maj\u0105 na celu wykorzystanie wiedzy i do\u015bwiadczenia profesjonalist\u00f3w oraz zapewnienie kompleksowej pomocy na terenie ca\u0142ej Polski, r\u00f3wnie\u017c dzi\u0119ki mo\u017cliwo\u015bci skorzystania z porady w formule zdalnej.<\/p>\n\n\n\n O czym jeszcze warto pami\u0119ta\u0107 w kontek\u015bcie najnowszego projektu ustawy o ochronie sygnalist\u00f3w?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Ot\u00f3\u017c z projektu ustawy o ochronie sygnalist\u00f3w wynika, i\u017c podmioty prawne, Rzecznik Praw Obywatelskich czy te\u017c organy publiczne, b\u0119d\u0105 samodzielnie decydowa\u0142y o mo\u017cliwo\u015bci przyjmowania zg\u0142osze\u0144 anonimowych. Zosta\u0142a tutaj pozostawiona im pe\u0142na swoboda decyzji. Jednocze\u015bnie w projekcie precyzyjnie okre\u015blono kt\u00f3re przepisy ustawy nie b\u0119d\u0105 mia\u0142y zastosowania do anonimowych zg\u0142osze\u0144 zewn\u0119trznych.<\/p>\n\n\n\n Uregulowana zosta\u0142a r\u00f3wnie\u017c sytuacja, gdy informacja o naruszeniu prawa b\u0119dzie przedmiotem jednocze\u015bnie dokonanego zg\u0142oszenia zewn\u0119trznego oraz wniesionej skargi na podstawie kodeksu post\u0119powania administracyjnego. W\u00f3wczas zastosowanie b\u0119d\u0105 mia\u0142y przepisy ustawy o ochronie sygnalist\u00f3w. Warto wiedzie\u0107, i\u017c zakres przedmiotowy zg\u0142oszenia i skargi mog\u0105 si\u0119 pokrywa\u0107 i w\u00f3wczas, ze wzgl\u0119du na ochron\u0119 przed dzia\u0142aniem odwetowym, pismo, kt\u00f3re wp\u0142yn\u0119\u0142o do organu, zostanie uznane za informacj\u0105 sygnaln\u0105. Dotyczy\u0107 to b\u0119dzie r\u00f3wnie\u017c sytuacji, gdy pismo nie b\u0119dzie zawiera\u0107 adnotacji czy jest skarg\u0105 czy zg\u0142oszeniem sygnalnym i wtedy r\u00f3wnie\u017c, po spe\u0142nieniu warunk\u00f3w w postaci informacji o naruszeniu prawa i w kontek\u015bcie zwi\u0105zanym z prac\u0105, uznane zostanie za informacj\u0119 sygnaln\u0105.<\/p>\n\n\n\n Z projektu ustawy o ochronie sygnalist\u00f3w wynika ponadto, i\u017c potencjalne spory odno\u015bnie do w\u0142a\u015bciwo\u015bci pomi\u0119dzy organami publicznymi ostatecznie rozstrzyga\u0107 b\u0119dzie Rzecznik Praw Obywatelskich, na wniosek organu publicznego, kt\u00f3ry uzna\u0142, \u017ce zg\u0142oszenie zewn\u0119trzne nie nale\u017cy do zakresu jego dzia\u0142ania, pomimo przekazania do tego organu zg\u0142oszenia zewn\u0119trznego zgodnie z w\u0142a\u015bciwo\u015bci\u0105 przez inny organ. Rozstrzygni\u0119cie dokonane przez Rzecznika Praw Obywatelskich nie b\u0119dzie podlega\u0142o ju\u017c zaskar\u017ceniu.<\/p>\n\n\n\n Z najnowszego projektu wynika ponadto, i\u017c przed\u0142u\u017cony zosta\u0142 okres vacatio legis i przepisy wejd\u0105 w \u017cycie po up\u0142ywie 3 miesi\u0119cy od dnia og\u0142oszenia, z wyj\u0105tkiem przepis\u00f3w dotycz\u0105cych zg\u0142osze\u0144 zewn\u0119trznych, kt\u00f3re wejd\u0105 w \u017cycie w terminie 6 miesi\u0119cy od dnia og\u0142oszenia. W zakresie nieuregulowanym przez ustaw\u0119 o ochronie sygnalist\u00f3w, stosowane b\u0119d\u0105 odpowiednie przepisy kodeksu post\u0119powania administracyjnego.<\/p>\n\n\n\n Podsumowuj\u0105c, obecnie jedynie Polska i Estonia nie wdro\u017cy\u0142y jeszcze do swego porz\u0105dku prawnego przepis\u00f3w unijnej dyrektywy dotycz\u0105cej ochrony sygnalist\u00f3w. To jednak ju\u017c wkr\u00f3tce powinno si\u0119 zmieni\u0107, bowiem opublikowano niedawno kolejn\u0105 (miejmy nadziej\u0119, \u017ce ju\u017c ostatni\u0105) wersj\u0119 ustawy o ochronie sygnalist\u00f3w. Uporz\u0105dkowano tutaj wiele kwestii, doprecyzowano sporo niejasno\u015bci wynikaj\u0105cych z poprzednich projekt\u00f3w i zmieniono sam\u0105 nazw\u0119, gdy\u017c m\u00f3wimy ju\u017c teraz o ochronie sygnalist\u00f3w, a nie o ochronie os\u00f3b zg\u0142aszaj\u0105cych naruszenie prawa. Jednocze\u015bnie rozszerzono zakres obowi\u0105zywania ustawy, bowiem na podstawie najnowszego projektu b\u0119dzie mo\u017cna zg\u0142asza\u0107 naruszenia dotycz\u0105ce nie tylko prawa pracy, ale r\u00f3wnie\u017c korupcji, handlu lud\u017ami, a tak\u017ce wolno\u015bci i praw cz\u0142owieka i obywatela. Nale\u017cy mie\u0107 zatem nadziej\u0119, i\u017c jest to ostateczna wersja, kt\u00f3ra wkr\u00f3tce przejdzie ca\u0142y proces legislacyjny, a nast\u0119pnie trafi do polskiego porz\u0105dku prawnego.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Generalnie Polska ju\u017c ponad 2 lata temu powinna implementowa\u0107 do swego porz\u0105dku prawnego przepisy unijnej dyrektywy o ochronie sygnalist\u00f3w. Pojawi\u0142a<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":6137,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"yoast_head":"\n