Okazuje si\u0119, i\u017c op\u00f3\u017anienie w zakresie implementacji unijnej dyrektywy o sygnalistach mo\u017ce mie\u0107 bardzo powa\u017cne konsekwencje dla polskiego porz\u0105dku prawnego. Ju\u017c dzi\u015b wiadomo bowiem, i\u017c nie jeste\u015bmy w stanie dotrzyma\u0107 terminu na jej wdro\u017cenie w najwi\u0119kszych przedsi\u0119biorstwach. Skutek tego b\u0119dzie taki, \u017ce b\u0119dziemy mie\u0107 do czynienia z trudno\u015bciami dla wszystkich podmiot\u00f3w, jak i obowi\u0105zkiem bezpo\u015bredniego stosowania regulacji unijnych w przedsi\u0119biorstwach publicznych.<\/p>\n\n\n\n
Jak zatem wygl\u0105da obecnie sytuacja z implementacj\u0105 unijnej dyrektywy o sygnalistach?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Ot\u00f3\u017c unijna dyrektywa o sygnalistach, czyli dyrektywa numer 2019\/1937 w sprawie ochrony os\u00f3b zg\u0142aszaj\u0105cych naruszenia prawa w Unii Europejskiej, w najwi\u0119kszych przedsi\u0119biorstwach powinna ju\u017c funkcjonowa\u0107 od po\u0142owy grudnia 2021 roku, a w mniejszych przedsi\u0119biorstwach w ko\u0144c\u00f3wce roku obecnego. Niestety ustawy wdra\u017caj\u0105cej te przepisy wci\u0105\u017c nie ma, a obecnie mamy ju\u017c do czynienia z 6 projektem tej regulacji, kt\u00f3ry wci\u0105\u017c czeka na akceptacj\u0119 przez rz\u0105d. Op\u00f3\u017anienie w pracach nad implementacj\u0105 unijnej dyrektywy powoduje ju\u017c okre\u015blone skutki prawne, a niekiedy wr\u0119cz mocno zaskakuj\u0105ce.<\/p>\n\n\n\n Oficjalny harmonogram wdra\u017cania unijnej dyrektywy o sygnalistach wygl\u0105da nast\u0119puj\u0105co:<\/p>\n\n\n\n Generalnie harmonogram wdra\u017cania unijnej dyrektywy o sygnalistach okre\u015blony zosta\u0142 wzgl\u0119dem wielko\u015bci przedsi\u0119biorstw. \u00d3w harmonogram ma charakter obligatoryjny i pa\u0144stwa cz\u0142onkowskie powinny go przestrzega\u0107. Niestety jest to wy\u0142\u0105cznie teoria, bowiem w praktyce ju\u017c teraz Polska nie jest w stanie dotrzyma\u0107 termin\u00f3w wynikaj\u0105cych z tego harmonogramu, je\u015bli chodzi o najwi\u0119ksze przedsi\u0119biorstwa. Istnieje te\u017c sporo ryzyko, \u017ce przekroczony zostanie r\u00f3wnie\u017c termin okre\u015blony dla mniejszych podmiot\u00f3w. B\u0119dzie tak bowiem, je\u015bli ustawy wdra\u017caj\u0105cej przepisy unijnej dyrektywy o sygnalistach nie uda si\u0119 uchwali\u0107 w tym roku, chocia\u017cby ze wzgl\u0119du na zaplanowane na jesie\u0144 bie\u017c\u0105cego roku wybory do Sejmu RP i Senatu RP.<\/p>\n\n\n\n Jak podkre\u015bla dr Damian Tokarczyk, adwokat i starszy prawnik w kancelarii Raczkowski, generalnie fakt, i\u017c wi\u0119ksze przedsi\u0119biorstwa nie zosta\u0142y zobowi\u0105zane do wdro\u017cenia regulacji dotycz\u0105cych sygnalist\u00f3w, b\u0119dzie mia\u0142 r\u00f3wnie\u017c wp\u0142yw na mniejsze przedsi\u0119biorstwa. Te ostatnie bowiem b\u0119d\u0105 mia\u0142y mniej czasu i nie b\u0119d\u0105 mog\u0142y powo\u0142ywa\u0107 si\u0119 w tym zakresie na do\u015bwiadczenia wi\u0119kszych przedsi\u0119biorstw. Z kolei wi\u0119ksze przedsi\u0119biorstwa tak naprawd\u0119 nie wiedz\u0105, czy maj\u0105 co\u015b zmienia\u0107 w swych regulacjach, czy te\u017c czeka\u0107 na ostateczny kszta\u0142t polskiej ustawy, wdra\u017caj\u0105cej przepisy unijnej dyrektywy o sygnalistach.<\/p>\n\n\n\n Powa\u017cny problem dostrzega r\u00f3wnie\u017c Karolina Kanclerz, radca prawny i partner zarz\u0105dzaj\u0105ca biurem we Wroc\u0142awiu PCS Paruch Chru\u015bciel Schiffter St\u0119pie\u0144 Kanclerz\/LittLer, podkre\u015blaj\u0105c, i\u017c z uwagi na znaczne ju\u017c op\u00f3\u017anienie w implementacji unijnej dyrektywy o sygnalistach, skraca si\u0119 czas, jaki mia\u0142 dzieli\u0107 obowi\u0105zki ustalania procedur zg\u0142osze\u0144 wewn\u0119trznych przez wi\u0119ksze i mniejsze podmioty. Te ostatnie bowiem mia\u0142y mie\u0107 w za\u0142o\u017ceniu o 2 lata wi\u0119cej czasu na wdro\u017cenie nowych przepis\u00f3w i w tym czasie powinny wykszta\u0142ci\u0107 si\u0119 ju\u017c na rynku odpowiednie praktyki i mo\u017cna by\u0142oby uczy\u0107 si\u0119 od innych.<\/p>\n\n\n\n Natomiast teraz generalnie wszystko jest wywr\u00f3cone do g\u00f3ry nogami i zgodnie z najnowszym projektem ustawy wdra\u017caj\u0105cej przepisy o sygnalistach, mniejsze podmioty nadal b\u0119d\u0105 mia\u0142y na to czas jedynie do 17 grudnia bie\u017c\u0105cego roku, a najwi\u0119ksze b\u0119d\u0105 musia\u0142y zrobi\u0107 to w terminie 2 miesi\u0119cy od dnia wej\u015bcia w \u017cycie owej ustawy.<\/p>\n\n\n\n Co jeszcze ma znaczenie w kontek\u015bcie tak znacznego op\u00f3\u017anienia w zakresie implementacji unijnej dyrektywy o sygnalistach?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Na ca\u0142kiem powa\u017cny problem w zakresie tak znacznego op\u00f3\u017anienia odno\u015bnie do implementacji unijnej dyrektywy o sygnalistach wskazuje dr Artur Rycak, adwokat i partner zarz\u0105dzaj\u0105cy w Rycak Kancelaria Prawa Pracy i HR. Jego zdaniem brak wdro\u017cenia unijnej dyrektywy w postaci uchwalenia polskiej ustawy o sygnalistach sprawia, i\u017c obowi\u0105zek wdro\u017cenia systemu ochrony sygnalist\u00f3w odsuwa si\u0119 w czasie, lecz tylko wobec przedsi\u0119biorstw z sektora prywatnego. Natomiast regulacje unijne powinny ju\u017c by\u0107 stosowane bezpo\u015brednio w przypadku przedsi\u0119biorstw z sektora publicznego.<\/p>\n\n\n\n Obecnie bowiem przepis\u00f3w dyrektywy nie mo\u017cna stosowa\u0107 do przedsi\u0119biorstw prywatnych, gdy\u017c nie ma ona bowiem skutku bezpo\u015bredniego mi\u0119dzy obywatelami, w tym mi\u0119dzy prywatnymi sp\u00f3\u0142kami. Natomiast mo\u017ce ona mie\u0107 ju\u017c taki skutek w relacjach mi\u0119dzy obywatelem Unii Europejskiej, a pa\u0144stwem. Tym samym ju\u017c od grudnia 2021 roku podmioty publiczne powinny bezpo\u015brednio stosowa\u0107 ow\u0105 unijn\u0105 dyrektyw\u0119, a obywatele powinni mie\u0107 prawo tego w\u0142a\u015bnie wymaga\u0107. W tym kontek\u015bcie chodzi o bezpo\u015bredni skutek wertykalny stosowania prawa unijnego.<\/p>\n\n\n\n Jak wyja\u015bnia dr hab. Beata Baran-Weso\u0142owska, radca prawny i partner w BKB Baran Ksi\u0105\u017cek Bigaj, \u00f3w bezpo\u015bredni skutek wertykalny oznacza mo\u017cliwo\u015b\u0107 powo\u0142ania si\u0119 przez jednostk\u0119 bezpo\u015brednio na normy prawa Unii Europejskiej w sporze z pa\u0144stwem. Stanowi to swoisty wyj\u0105tek od regu\u0142y, zgodnie z kt\u00f3r\u0105 dyrektywy unijne nie nak\u0142adaj\u0105 bezpo\u015brednio praw i obowi\u0105zk\u00f3w na jednostki, tylko na pa\u0144stwa cz\u0142onkowskie Unii Europejskiej. Powy\u017csza zasada wynika wprost z orzecznictwa Trybuna\u0142u Sprawiedliwo\u015bci Unii Europejskiej, jak cho\u0107by z wyroku w sprawie Van Duyn z 4 grudnia 1974 roku (sygn. akt 41\/74).<\/p>\n\n\n\n Jak t\u0142umaczy Karolina Kanclerz, aby\u015bmy mieli do czynienia z bezpo\u015brednim stosowaniem dyrektywy unijnej w danym pa\u0144stwie cz\u0142onkowskim, musz\u0105 by\u0107 spe\u0142nione nast\u0119puj\u0105ce warunki, mianowicie:<\/p>\n\n\n\n W tym kontek\u015bcie nale\u017cy zauwa\u017cy\u0107, na co zwraca uwag\u0119 Artur Rycak, i\u017c przepisy dyrektywy dotycz\u0105cej ochrony sygnalist\u00f3w s\u0105 dosy\u0107 bezwarunkowe i jednoznaczne. Tym samym przyj\u0105\u0107 mo\u017cna, i\u017c odnosi ona bezpo\u015bredni skutek wobec jednostek sektora publicznego i jednostki te powinny j\u0105 stosowa\u0107 ju\u017c od 17 grudnia 2021 roku, czyli od terminu, gdy pa\u0144stwa cz\u0142onkowskie by\u0142y zobowi\u0105zane wprowadzi\u0107 przepisy do swego porz\u0105dku prawnego.<\/p>\n\n\n\n A jak zatem w praktyce wygl\u0105da\u0107 mo\u017ce stosowanie wprost przepis\u00f3w unijnej dyrektywy o ochronie sygnalist\u00f3w?<\/strong><\/p>\n\n\n\n W powy\u017cszym kontek\u015bcie Beata Baran Weso\u0142owska podkre\u015bla, i\u017c bezpo\u015bredni skutek dotyczy sytuacji potencjalnych sygnalist\u00f3w, w stosunku do kt\u00f3rych zosta\u0142y zastosowane retorsje, wywo\u0142uj\u0105ce szkod\u0119. W powy\u017cszym kontek\u015bcie bezpo\u015brednie stosowanie unijnej dyrektywy sprawia, i\u017c jednostka b\u0119dzie uprawniona do ewentualnego otrzymania odszkodowania, je\u017celi poniesie szkod\u0119, kt\u00f3ra b\u0119dzie powi\u0105zana przyczynowo-skutkowo z naruszeniem przez pa\u0144stwo cz\u0142onkowskie obowi\u0105zku wdro\u017cenia unijnej dyrektywy o sygnalistach.<\/p>\n\n\n\n Gdy zatem mamy do czynienia z zatrudnieniem w sektorze publicznym, a wi\u0119c pracodawca jest swoist\u0105 emanacj\u0105 pa\u0144stwa, w\u00f3wczas roszczenie ze strony sygnalisty mo\u017ce zosta\u0107 skierowane przeciwko samemu pracodawcy. To za\u015b oznacza, i\u017c potencjalnym pozwanym mo\u017ce by\u0107 chocia\u017cby muzeum, urz\u0105d pa\u0144stwowy czy te\u017c szpital. Natomiast sygnali\u015bci, kt\u00f3rzy ponie\u015bli szkod\u0119, ale s\u0105 zatrudnieni w sektorze prywatnym, potencjalnie mog\u0105 wyst\u0105pi\u0107 na \u015bcie\u017ck\u0119 dochodzenia roszcze\u0144 przeciwko pa\u0144stwu, a nie swojemu pracodawcy.<\/p>\n\n\n\n Eksperci w tym wzgl\u0119dzie podkre\u015blaj\u0105, i\u017c z bezpo\u015brednim stosowaniem unijnej dyrektywy o sygnalistach b\u0119dziemy mie\u0107 do czynienia wsz\u0119dzie tam, gdzie pracodawc\u0105 jest pa\u0144stwo, a wi\u0119c dotyczy\u0107 to b\u0119dzie chocia\u017cby ca\u0142ej bud\u017cet\u00f3wki. Natomiast ju\u017c dyskusyjne b\u0119dzie to w odniesieniu do sp\u00f3\u0142ek Skarbu Pa\u0144stwa. Nale\u017cy bowiem pami\u0119ta\u0107, i\u017c sp\u00f3\u0142ki nie sprawuj\u0105 w\u0142adzy publicznej, wi\u0119c nie mog\u0105 by\u0107 obj\u0119te skutkiem bezpo\u015brednim stosowania unijnej dyrektywy. Z kolei inni prawnicy podkre\u015blaj\u0105, i\u017c bezpo\u015bredni skutek dyrektywy dotyczy r\u00f3wnie\u017c sp\u00f3\u0142ek ze 100%-owym udzia\u0142em Skarbu Pa\u0144stwa, a nawet tych z przewa\u017caj\u0105cym udzia\u0142em Skarbu Pa\u0144stwa.<\/p>\n\n\n\n W tym miejscu warto jedynie odnotowa\u0107, i\u017c najwi\u0119ksze pa\u0144stwowe koncerny, takie chocia\u017cby jak Orlen czy te\u017c KGHM Polska Mied\u017a, maj\u0105 ju\u017c u siebie wdro\u017cone systemy ochrony sygnalist\u00f3w. Jednak nie ma potwierdzenia, i\u017c s\u0105 one zgodne z unijn\u0105 dyrektyw\u0105 dotycz\u0105c\u0105 ochrony os\u00f3b zg\u0142aszaj\u0105cych naruszenie prawa w Unii Europejskiej.<\/p>\n\n\n\n Niew\u0105tpliwie te\u017c problem z op\u00f3\u017anieniem w zakresie implementacji unijnej dyrektywy o ochronie sygnalist\u00f3w jest zwi\u0105zany z potencjalnym nak\u0142adaniem kar finansowych na Polsk\u0119. Z inicjatywy Komisji Europejskiej samo post\u0119powanie przeciwnaruszeniowe wszcz\u0119te zosta\u0142o w tym zakresie ju\u017c w ubieg\u0142ym roku, a w lutym 2023 roku przedstawiciele Komisji poinformowali o skierowaniu do Trybuna\u0142u Sprawiedliwo\u015bci Unii Europejskiej skargi przeciwko Polsce.<\/p>\n\n\n\n Jak podkre\u015bla Jaros\u0142aw Grzegorz, partner z dzia\u0142u zarz\u0105dzania ryzykiem i nadu\u017cy\u0107 w Ernst & Young Polska, skarga do Trybuna\u0142u Sprawiedliwo\u015bci Unii Europejskiej wp\u0142yn\u0119\u0142a 10 marca bie\u017c\u0105cego roku i rz\u0105d ma 2 miesi\u0105ce na odpowied\u017a. W tym kontek\u015bcie Polsce gro\u017c\u0105 powa\u017cne kary pieni\u0119\u017cne.<\/p>\n\n\n\n Jakie jeszcze skutki wywo\u0142a\u0107 mo\u017ce op\u00f3\u017anienie w zakresie wdra\u017cania unijnej dyrektywy o sygnalistach do polskiego porz\u0105dku prawnego?<\/strong><\/p>\n\n\n\n Ot\u00f3\u017c tak powa\u017cne op\u00f3\u017anienie w zakresie wdra\u017cania unijnej dyrektywy o sygnalistach sprawi\u0107 mo\u017ce, i\u017c Polska ustawa o sygnalistach b\u0119dzie trwale niezgodna z unijnymi przepisami. To z kolei nara\u017ca nas na kolejne reperkusje ze strony Komisji Europejskiej, tym razem ju\u017c nie w zwi\u0105zku z jej nieterminowym wdro\u017ceniem, lecz w zwi\u0105zku z jej nieprawid\u0142owym wdro\u017ceniem, ze wzgl\u0119du na sprzeczno\u015b\u0107 ustawy z dyrektyw\u0105.<\/p>\n\n\n\n Jak podkre\u015bla dr Marcin Kie\u0142basa, radca prawny Europejskiego Instytutu Mobilno\u015bci Pracy, w tym kontek\u015bcie przedstawiciele Komisji Europejskiej dysponuj\u0105 swobod\u0105 decyzji co do tego, czy wszcz\u0105\u0107 i kontynuowa\u0107 takie post\u0119powanie. W tym przypadku wydaje si\u0119 to jednak ma\u0142o prawdopodobne, by\u0142oby to bowiem dzia\u0142anie nieproporcjonalne, z uwagi na inne istniej\u0105ce naruszenia prawa, jak chocia\u017cby odno\u015bnie do swobody \u015bwiadczenia us\u0142ug na rynku wewn\u0119trznym, kt\u00f3rym Komisja Europejska ju\u017c tak bacznie si\u0119 nie przygl\u0105da.<\/p>\n\n\n\n Podsumowuj\u0105c, generalnie termin na wdro\u017cenie do polskiego porz\u0105dku prawnego przepis\u00f3w unijnej dyrektywy o sygnalistach (dyrektywa numer 2019\/1937) min\u0105\u0142 17 grudnia 2021 roku. Do tego dnia bowiem pa\u0144stwa cz\u0142onkowskie powinny wprowadzi\u0107 przepisy niezb\u0119dne do wykonania owej dyrektywy dla podmiot\u00f3w zatrudniaj\u0105cych co najmniej 250 os\u00f3b. Jednocze\u015bnie dwa lata p\u00f3\u017aniej, czyli do 17 grudnia 2023 roku, przepisy powinny zosta\u0107 wdro\u017cone wobec wszystkich przedsi\u0119biorstw zatrudniaj\u0105cych od 50 do 249 pracownik\u00f3w. Tymczasem w Polsce owa dyrektywa nadal nie zosta\u0142a wdro\u017cona, a mamy obecnie ju\u017c do czynienia z 6 wersj\u0105 projektu ustawy o sygnalistach, kt\u00f3ra czeka na akceptacj\u0119 przez rz\u0105d. Tym samym istnieje ca\u0142kiem powa\u017cne ryzyko, i\u017c nawet \u00f3w drugi termin, dotycz\u0105cy mniejszych przedsi\u0119biorstw, mo\u017ce nie zosta\u0107 dochowany, bowiem mamy przecie\u017c w perspektywie wybory parlamentarne jesieni\u0105 bie\u017c\u0105cego roku, kt\u00f3re zapewne spowolni\u0105 proces legislacyjny w Polsce. Skutek tego mo\u017ce by\u0107 taki, i\u017c ca\u0142kiem realne staj\u0105 si\u0119 kary finansowe na\u0142o\u017cone na Polsk\u0119 z uwagi na brak implementacji unijnych przepis\u00f3w w okre\u015blonym terminie, jak i to, \u017ce w przedsi\u0119biorstwach sektora publicznego przepisy unijnej dyrektywy nale\u017cy ju\u017c stosowa\u0107 bezpo\u015brednio.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Okazuje si\u0119, i\u017c op\u00f3\u017anienie w zakresie implementacji unijnej dyrektywy o sygnalistach mo\u017ce mie\u0107 bardzo powa\u017cne konsekwencje dla polskiego porz\u0105dku prawnego.<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":5704,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"yoast_head":"\n