Nie jest dla nikogo ju\u017c tajemnic\u0105, i\u017c sytuacj\u0119 demograficzn\u0105 mamy po prostu fataln\u0105. Wp\u0142yw na to ma wiele czynnik\u00f3w i tak naprawd\u0119 nie ma obecnie dobrej recepty na to. A pomys\u0142 z emerytur\u0105 alimentacyjn\u0105, kt\u00f3ry niedawno si\u0119 pojawi\u0142 w naszym kraju, nie broni si\u0119 zar\u00f3wno z perspektywy demograficznej, jak i sprawiedliwo\u015bci spo\u0142ecznej.<\/p>\n\n\n\n
Niew\u0105tpliwie wp\u0142yw na obecn\u0105 sytuacj\u0119 demograficzn\u0105 w naszym kraju ma panuj\u0105ca ju\u017c od niemal\u017ce 2 lat epidemia wirusa SARS-CoV-2 wywo\u0142uj\u0105cego chorob\u0119 COVID-19. Owa epidemia przyczyni\u0142a si\u0119 do fali nadmiarowych zgon\u00f3w, a tym samym liczba Polak\u00f3w spada w rekordowym tempie.<\/p>\n\n\n\n
Wed\u0142ug danych G\u0142\u00f3wnego Urz\u0119du Statystycznego (GUS) w pierwszych trzech kwarta\u0142ach roku 2021 urodzi\u0142o si\u0119 w Polsce 253 tys. dzieci, czyli o ponad 20 tys. mniej ni\u017c w roku poprzednim, kt\u00f3ry i tak by\u0142 s\u0142aby pod tym wzgl\u0119dem. W tym samym okresie zmar\u0142o 372 tys. os\u00f3b, czyli o ponad 60 tys. wi\u0119cej ni\u017c w roku poprzednim, gdzie \u015bmiertelno\u015b\u0107 i tak by\u0142a ju\u017c rekordowa.<\/p>\n\n\n\n
Niestety nie ma widok\u00f3w na popraw\u0119 tej sytuacji. Wska\u017anik dzietno\u015bci w roku 2020 wyni\u00f3s\u0142 zaledwie 1,38 i pod tym wzgl\u0119dem wska\u017anik spad\u0142 ju\u017c niemal\u017ce do poziomu, jaki osi\u0105ga\u0142 w okresie przed wprowadzeniem programu 500+ (czyli lat 2014 i 2015, gdy wynosi\u0142 on 1,32).<\/p>\n\n\n\n
Wed\u0142ug wst\u0119pnych danych spisu powszechnego za rok 2021 w por\u00f3wnaniu z rokiem 2011, liczba ludno\u015bci w wieku przedprodukcyjnym spad\u0142a o 3,4%, natomiast w wieku produkcyjnym spadek wyni\u00f3s\u0142 7,7%. Jednocze\u015bnie drastycznie wzros\u0142a liczba ludno\u015bci w wieku emerytalnym, a\u017c o 28,0%.<\/p>\n\n\n\n
To s\u0105 dramatyczne dane, st\u0105d zrozumia\u0142ym jest, i\u017c politycy poszukuj\u0105 dr\u00f3g wyj\u015bcia z tej sytuacji. I pojawi\u0142 si\u0119 pomys\u0142 powi\u0105zania wysoko\u015bci emerytury z dochodami dzieci lub ich sk\u0142adkami na rzecz ZUS.<\/p>\n\n\n\n
Co do zasady polski system emerytalny ma charakter repartycyjny, czyli dzisiejsi pracownicy op\u0142acaj\u0105 sk\u0142adki emerytalne de facto na obecnie wyp\u0142acane \u015bwiadczenia, a nie na swoje przysz\u0142e. W zamian za to otrzymaj\u0105 oni \u015bwiadczenia sfinansowane ze sk\u0142adek przysz\u0142ych pokole\u0144. Zatem stabilno\u015b\u0107 ca\u0142ego systemu uzale\u017cniona jest od odpowiedniej ilo\u015bci dzieci, kt\u00f3re w przysz\u0142o\u015bci b\u0119d\u0105 pracowa\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Zatem przyszli emeryci, kt\u00f3rzy obecnie pracuj\u0105 i maj\u0105 dzieci, dok\u0142adaj\u0105 si\u0119 do funkcjonowania tego systemu w spos\u00f3b dwojaki, op\u0142acaj\u0105c sk\u0142adki i zapewniaj\u0105c pa\u0144stwu przysz\u0142ych p\u0142atnik\u00f3w (o ile oczywi\u015bcie oni nie wyjad\u0105 z Polski).<\/p>\n\n\n\n
W tym wzgl\u0119dzie proponowana przez rz\u0105dz\u0105cych emerytura alimentacyjna nios\u0142aby ze sob\u0105 zdecydowanie wi\u0119cej szk\u00f3d ni\u017c po\u017cytku. Ot\u00f3\u017c nie uzdrowi\u0142aby ona sytuacji demograficznej, a tylko pog\u0142\u0119bi\u0142aby nier\u00f3wno\u015bci ekonomiczne.<\/p>\n\n\n\n
Zreszt\u0105, gdyby idea emerytury alimentacyjnej by\u0142a tak dobra, to zapewne wiele pa\u0144stw zamo\u017cniejszych i sprawniejszych od Polski ju\u017c dawno by ten system stosowa\u0142o. Jako przyk\u0142ad funkcjonowania takiego systemu przytacza si\u0119 Francj\u0119, jednak jest to zrobione zdecydowanie na wyrost. Francuscy emeryci, kt\u00f3rzy wychowali co najmniej 3 dzieci, mog\u0105 bowiem ubiega\u0107 si\u0119 o podwy\u017cszenie \u015bwiadczenia o 10%. Zatem wysoko\u015b\u0107 emerytury francuskich emeryt\u00f3w uzale\u017cniona jest cz\u0119\u015bciowo od liczby wychowanych dzieci, a nie ich dochod\u00f3w b\u0105d\u017a sk\u0142adek.<\/p>\n\n\n\n
Tym samym francuski mechanizm jest tak naprawd\u0119 bli\u017cszy funkcjonuj\u0105cemu ju\u017c w Polsce programowi \u201eMAMA 4+\u201d, dzi\u0119ki kt\u00f3remu jedno z rodzic\u00f3w, kt\u00f3re zrezygnuje z pracy zawodowej na rzecz wychowania potomstwa, ma zapewnion\u0105 emerytur\u0119 minimaln\u0105 b\u0105d\u017a dop\u0142at\u0119 do takiej jej wysoko\u015bci. Sam program raczej trudno ocenia\u0107 pod k\u0105tem poprawy sytuacji demograficznej, raczej jest to spos\u00f3b na docenienie pracy wychowawczej i borni si\u0119 on z perspektywy sprawiedliwo\u015bci spo\u0142ecznej. Podobnie zreszt\u0105, jak i opisany powy\u017cej model francuski.<\/p>\n\n\n\n
Sama emerytura alimentacyjna w Polsce mia\u0142aby wygl\u0105da\u0107 inaczej. Ot\u00f3\u017c jej za\u0142o\u017ceniem jest cz\u0119\u015bciowe powi\u0105zanie wysoko\u015bci \u015bwiadczenia z bie\u017c\u0105cymi dochodami dzieci. Wynagrodzenie doros\u0142ych potomk\u00f3w mia\u0142oby zosta\u0107 obci\u0105\u017cone dodatkow\u0105 sk\u0142adk\u0105 (po 1,0%), kt\u00f3ra trafia\u0142aby na konta emerytalne rodzic\u00f3w, podwy\u017cszaj\u0105c ich \u015bwiadczenia.<\/p>\n\n\n\n
Zatem w modelu takim promowana by\u0142aby nie tyle ilo\u015b\u0107 dzieci, co ich zamo\u017cno\u015b\u0107. Tym samym dziecko by\u0142oby swego rodzaju inwestycj\u0105, kt\u00f3ra zwr\u00f3ci si\u0119 na staro\u015b\u0107, gdy\u017c op\u0142aca\u0142oby si\u0119 inwestowa\u0107 zar\u00f3wno w posiadanie potomstwa, jak i dbanie o jego najlepsz\u0105 edukacj\u0119, by w przysz\u0142o\u015bci zarabia\u0142o ono bardzo dobrze.<\/p>\n\n\n\n
Z za\u0142o\u017cenia, emerytura alimentacyjna mia\u0142aby mie\u0107 charakter prodemograficzny, jednak to za\u0142o\u017cenie z tego punktu widzenia nie broni si\u0119 zupe\u0142nie.<\/p>\n\n\n\n
Przede wszystkim mamy do czynienia ze zbyt d\u0142ugim czasem pomi\u0119dzy prokreacj\u0105, a emerytur\u0105. Nikt bowiem nie planuje dziecka, kieruj\u0105c si\u0119 tak odleg\u0142\u0105 perspektyw\u0105.<\/p>\n\n\n\n
W badaniach prowadzonych przez CBOS pod nazw\u0105 \u201ePolityka pa\u0144stwa wobec rodziny\u201d respondenci wskazywali g\u0142\u00f3wne przyczyny mniejszej liczby urodze\u0144. Najwi\u0119kszym problemem okaza\u0142a si\u0119 obawa kobiet przed utrat\u0105 pracy (dla 65% kobiet i 56% m\u0119\u017cczyzn). Kolejn\u0105 przyczyn\u0105 by\u0142y z\u0142e warunki mieszkaniowe, obawy przed obni\u017ceniem materialnego poziomu \u017cycia oraz ch\u0119\u0107 robienia kariery zawodowej przez kobiety.<\/p>\n\n\n\n
Zatem jak z powy\u017cszego wynika, podstawowym problemem demograficznym, skutkuj\u0105cym niskim wska\u017anikiem dzietno\u015bci, jest obecna sytuacja materialna i zawodowa. Wprawdzie badanie powy\u017csze pochodzi sprzed dekady, jednak w ostatnich latach niewiele zmieni\u0142o si\u0119 w tym wzgl\u0119dzie na lepsze. Gdy bowiem w 2018 roku, w kolejnym badaniu, zapytano o to, kt\u00f3re z wprowadzonych rozwi\u0105za\u0144 najbardziej sk\u0142ania do posiadania dzieci, najcz\u0119\u015bciej wskazywane by\u0142y takie elementy, jak:<\/p>\n\n\n\n
Ot\u00f3\u017c, by taki pomys\u0142 mia\u0142 jakiekolwiek szanse powodzenia, Polacy musieliby mie\u0107 zaufanie do publicznego systemu emerytalnego. Zaufanie, kt\u00f3rego dzi\u015b nie maj\u0105 prawie wcale. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 Polak\u00f3w jest przekonana, i\u017c ze strony publicznego systemu emerytalnego nie spotka ich nic dobrego i sami musz\u0105 zadba\u0107 o pieni\u0105dze na staro\u015b\u0107. Mi\u0119dzy innymi w\u0142a\u015bnie z tego powodu tak rozpowszechnione s\u0105 w Polsce poza kodeksowe formy zatrudnienia, gdy\u017c pracownicy chc\u0105 uciec od op\u0142acania sk\u0142adek emerytalnych.<\/p>\n\n\n\n
Znamienne jest to, i\u017c w badaniu IBRIS przeprowadzonym w 2021 roku pod nazw\u0105 \u201eGodna emerytura. Czy wystarczy zabezpieczenie gwarantowane?\u201d a\u017c 45,0% respondent\u00f3w wyrazi\u0142o przekonanie, i\u017c polski system emerytalny upadnie, a 47,0% stwierdzi\u0142o, i\u017c ka\u017cdy powinien liczy\u0107 na siebie.<\/p>\n\n\n\n
Wprawdzie twierdzenie o niechybnym upadku systemu emerytalnego jest absurdalne i pozbawione podstaw merytorycznych, to jednak nie ma to znaczenia dla obecnej sytuacji. Faktem jest bowiem, i\u017c Polacy nie ufaj\u0105 publicznemu systemowi emerytalnemu, st\u0105d te\u017c na pewno nie zdecyduj\u0105 si\u0119 na posiadanie wi\u0119kszej ilo\u015bci potomstwa z tego powodu.<\/p>\n\n\n\n
Warto te\u017c w tym kontek\u015bcie pami\u0119ta\u0107, i\u017c wprowadzenie takiego pomys\u0142u w \u017cycie oznacza obni\u017cenie dochod\u00f3w netto pracownik\u00f3w o kolejn\u0105 sk\u0142adk\u0119. Tymczasem dla pracownik\u00f3w, szczeg\u00f3lnie tych rozpoczynaj\u0105cych karier\u0119 zawodow\u0105, liczy si\u0119 wr\u0119cz ka\u017cda z\u0142ot\u00f3wka, co z kolei mo\u017ce mie\u0107 wp\u0142yw na podejmowane przez nich decyzje \u017cyciowe, zatem r\u00f3wnie\u017c i te o posiadaniu w\u0142asnego potomstwa.<\/p>\n\n\n\n
Paradoks ca\u0142ej sytuacji i pomys\u0142u z emerytur\u0105 alimentacyjn\u0105 jest zatem taki, i\u017c gdyby nawet jakim\u015b cudem emerytura alimentacyjna wp\u0142yn\u0119\u0142a minimalnie pozytywnie na dzietno\u015b\u0107 tu\u017c po jej wprowadzeniu, to w przysz\u0142o\u015bci mog\u0142aby przynie\u015b\u0107 skutek odwrotny od oczekiwanego, ograniczaj\u0105c dzietno\u015b\u0107 przysz\u0142ych pokole\u0144.<\/p>\n\n\n\n
Wiele wskazuje na to, i\u017c nie do\u015b\u0107, \u017ce emerytura alimentacyjna nie uratowa\u0142aby Polski przed zbli\u017caj\u0105c\u0105 si\u0119 katastrof\u0105 demograficzn\u0105, to jeszcze doprowadzi\u0142aby ona do wzrostu nier\u00f3wno\u015bci ekonomicznych. Na takim rozwi\u0105zaniu zyskaliby bowiem nie ci, kt\u00f3rzy maj\u0105 najwi\u0119cej dzieci, lecz ci, kt\u00f3rych potomstwo najlepiej zarabia.<\/p>\n\n\n\n
Tymczasem oni najprawdopodobniej i tak sami s\u0105 ju\u017c zamo\u017cni, gdy\u017c w Polsce klasa spo\u0142eczna oraz status materialny s\u0105 w du\u017cej mierze dziedziczone. Zgodnie z raportem OECD pod nazw\u0105 \u201eBroken Social Elevator\u201d, gdzie omawiano petryfikacj\u0119 struktury zachodnich spo\u0142ecze\u0144stw, prawie po\u0142owa dzieci polskiej kadry kierowniczej r\u00f3wnie\u017c zostaje mened\u017cerami, a 40,0% robotnik\u00f3w fizycznych tak\u017ce pracuje fizycznie.<\/p>\n\n\n\n
Zatem emerytura alimentacyjna dzia\u0142a\u0142aby w Polsce wed\u0142ug zasady \u015bw. Mateusza, mianowicie: \u201eKa\u017cdemu bowiem, kto ma, b\u0119dzie dodane, tak\u017ce nadmiar mie\u0107 b\u0119dzie. Temu za\u015b, kto nie ma, zabior\u0105 nawet to, co ma\u201d.<\/p>\n\n\n\n
Z kolei w przytoczonym ju\u017c badaniu CBOS zadano r\u00f3wnie\u017c respondentom pytanie o to, jakie dzia\u0142ania pa\u0144stwa najbardziej przyczyni\u0142yby si\u0119 do zwi\u0119kszenia liczby urodze\u0144 w Polsce. Zdecydowanie najwi\u0119cej g\u0142os\u00f3w zyska\u0142a opcja \u201eskuteczna pomoc w powrocie do pracy dla matek ma\u0142ych dzieci\u201d, a na drugim miejscu opcja \u201ezwi\u0119kszenie liczby \u017c\u0142obk\u00f3w i przedszkoli\u201d. Jak zatem wida\u0107 dla znacznej wi\u0119kszo\u015bci przysz\u0142ych matek najwa\u017cniejsze jest zmniejszenie efektu \u201ebaby window\u201d, czyli kary finansowo-zawodowej, jak\u0105 ponosz\u0105 kobiety po urodzeniu dziecka. Tym samym zr\u00f3wnanie szans przedstawicieli obu p\u0142ci na rynku pracy przyczyni\u0142oby si\u0119 do wzrostu wska\u017anika dzietno\u015bci w najwi\u0119kszym stopniu. A emerytura alimentacyjna w \u017caden spos\u00f3b tych szans nie wyr\u00f3wna i nie przyczyni si\u0119 do posiadania wi\u0119kszej ilo\u015bci dzieci.<\/p>\n\n\n\n
Podsumowuj\u0105c, problemy demograficzne, z kt\u00f3rymi musi zmierzy\u0107 si\u0119 Polska, s\u0105 bardzo powa\u017cne. Jedynym ich rozwi\u0105zaniem jest obecnie wzrost wska\u017anika dzietno\u015bci i pojawiaj\u0105 si\u0119 r\u00f3\u017cne pomys\u0142y i koncepcje, jak dokona\u0107 jego zwi\u0119kszenia. Zamiast jednak wymy\u015bla\u0107 r\u00f3\u017cne abstrakcyjne pomys\u0142y, jak chocia\u017cby ostatni zwi\u0105zany z emerytur\u0105 alimentacyjn\u0105, wystarczy\u0142oby opracowa\u0107 rozwi\u0105zania dla rynku pracy, by kobiety nie ponosi\u0142y kary finansowo-zawodowej za to tylko, i\u017c zdecyduj\u0105 si\u0119 na posiadanie potomstwa. Dop\u00f3ki ten problem nie zniknie, \u017cadne dzia\u0142ania nie przynios\u0105 skutku w postaci wzrostu kluczowego dla problem\u00f3w demograficznych wska\u017anika dzietno\u015bci.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Nie jest dla nikogo ju\u017c tajemnic\u0105, i\u017c sytuacj\u0119 demograficzn\u0105 mamy po prostu fataln\u0105. Wp\u0142yw na to ma wiele czynnik\u00f3w i<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":5162,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[8],"tags":[],"yoast_head":"\n