Mamy do czynienia z coraz bardziej wchodz\u0105c\u0105 do naszego \u017cycia er\u0105 cyfrow\u0105, kt\u00f3ra niew\u0105tpliwie b\u0119dzie mia\u0142a wp\u0142yw na gospodark\u0119 i jej mechanizmy. Cz\u0119\u015b\u0107 ekonomist\u00f3w zaczyna zatem podziela\u0107 pogl\u0105d, i\u017c \u017ar\u00f3d\u0142a wzrostu gospodarczego wyczerpi\u0105 si\u0119 i czeka nas stagnacja. Inni natomiast s\u0105 zdania, i\u017c dzi\u0119ki post\u0119pom cyfryzacji i automatyzacji wzrost gospodarczy znacz\u0105co przyspieszy w niedalekiej przysz\u0142o\u015bci. Poni\u017cej uwagi i spostrze\u017cenia jakie w tym temacie prezentuje profesor Jakub Growiec, wyk\u0142adowca w Szkole G\u0142\u00f3wnej Handlowej w Warszawie, doradca ekonomiczny w Departamencie Analiz i Bada\u0144 Ekonomicznych Narodowego Banku Polskiego.<\/p>\n\n\n\n
Kwestia sk\u0105d w og\u00f3le bierze si\u0119 d\u0142ugookresowy wzrost gospodarczy poruszana by\u0142a niezliczon\u0105 ilo\u015b\u0107 razy i uda\u0142o si\u0119 wypracowa\u0107 w tym temacie pewien konsensus (co prawda, w odniesieniu do ery przemys\u0142owej, trwaj\u0105cej od rewolucji przemys\u0142owej do drugiej po\u0142owy XX wieku). Ot\u00f3\u017c fundamentem trwa\u0142ego wzrostu gospodarczego by\u0142 w\u00f3wczas post\u0119p technologiczny.<\/p>\n\n\n\n
Nowe technologie przek\u0142ada\u0142y si\u0119 na wzrost produktywno\u015bci czynnik\u00f3w produkcji, a dzi\u0119ki temu wzrasta\u0142a zar\u00f3wno konsumpcja, jak i inwestycje. W konsekwencji przedsi\u0119biorstwa akumulowa\u0142y kapita\u0142 i zwi\u0119ksza\u0142y zapotrzebowanie na komplementarne wzgl\u0119dem niego kompetencje pracownik\u00f3w, zaspokajane przez systematyczny wzrost poziomu wykszta\u0142cenia spo\u0142ecze\u0144stw.<\/p>\n\n\n\n
Pod koniec XX wieku, od lat 80-ych, mechanizm ten jednak zacz\u0105\u0142 stopniowo traci\u0107 sw\u0105 moc. Dynamika ca\u0142kowitej produktywno\u015bci czynnik\u00f3w produkcji spowolni\u0142a, co zacz\u0119to wi\u0105za\u0107 ze spadkiem wzrostu zatrudnienia w sektorze badawczo-rozwojowym. Pojawi\u0142y si\u0119 wr\u0119cz teorie, i\u017c coraz trudniej b\u0119dzie osi\u0105ga\u0107 post\u0119p, gdy\u017c nowe pomys\u0142y s\u0105 coraz trudniejsze do wynalezienia. W konsekwencji uznano, i\u017c czekaj\u0105 nas zatem dekady spowolnienia wzrostu, a\u017c do by\u0107 mo\u017ce ca\u0142kowitego jego zatrzymania.<\/p>\n\n\n\n
R\u00f3wnocze\u015bnie jednak pod koniec ubieg\u0142ego wieku pojawi\u0142o si\u0119 nowe zjawisko, kt\u00f3re diametralnie odwr\u00f3ci\u0107 mo\u017ce owe prognozy. Rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 bowiem okres gwa\u0142townego rozwoju technologii cyfrowych. W tym wzgl\u0119dzie Internet, komputery, telefony kom\u00f3rkowe, smartfony i temu podobne urz\u0105dzenia ca\u0142kowicie zrewolucjonizowa\u0142y \u015bwiat.<\/p>\n\n\n\n
Szacuje si\u0119, i\u017c od lat 80-ych XX wieku \u0142\u0105czna moc obliczeniowa procesor\u00f3w, jak i wolumen gromadzonych i przesy\u0142anych danych, podwaja si\u0119 co oko\u0142o 2-3 lata. Tym samym przetwarzanie, przechowywanie i komunikacja informacji oddzieli\u0142y si\u0119 od mo\u017cliwo\u015bci poznawczych ludzkiego m\u00f3zgu. W po\u0142owie lat 80-ych XX wieku mniej ni\u017c 1% informacji by\u0142o przechowywanych w formacie cyfrowym, gdy tymczasem dzi\u015b jest to ponad 99%.<\/p>\n\n\n\n
Przy czym rozwojowi cyfrowego hardware\u2019u towarzyszy tak\u017ce rozw\u00f3j software\u2019u. W zakresie pracy hardware to praca fizyczna, natomiast software to praca umys\u0142owa. Z kolei w zakresie kapita\u0142u hardware to praca fizyczna maszyn, a software to kod programu, dane i algorytmy sztucznej inteligencji. Wst\u0119pne analizy sugeruj\u0105, i\u017c tempo poprawy algorytm\u00f3w jest prawdopodobnie zbli\u017cone do tempa rozwoju cyfrowego sprz\u0119tu.<\/p>\n\n\n\n
Analizuj\u0105c to, nietrudno doj\u015b\u0107 do wniosku, i\u017c w ostatnich latach mieli\u015bmy faktycznie do czynienia z seri\u0105 prze\u0142om\u00f3w w obszarze sztucznej inteligencji, mianowicie:<\/p>\n\n\n\n
Niew\u0105tpliwie rozw\u00f3j technologii cyfrowych, a szczeg\u00f3lne algorytm\u00f3w sztucznej inteligencji, mo\u017ce mie\u0107 prze\u0142o\u017cenie na tempo globalnego wzrostu gospodarczego dzi\u0119ki procesom automatyzacji. Nale\u017cy bowiem pami\u0119ta\u0107, i\u017c efektywno\u015b\u0107 realizacji zada\u0144 zautomatyzowanych, wykonywanych bez jakiegokolwiek udzia\u0142u cz\u0142owieka, jest ca\u0142kowicie niezale\u017cna od poda\u017cy pracy.<\/p>\n\n\n\n
Niew\u0105tpliwie w pierwszej kolejno\u015bci automatyzowane s\u0105 zadania rutynowe, powtarzalne i \u0142atwe do skodyfikowania. Jednak ju\u017c dzi\u015b automatyzacji zaczynaj\u0105 stopniowo podlega\u0107 bardziej z\u0142o\u017cone zadania zwi\u0105zane z rachunkowo\u015bci\u0105, t\u0142umaczeniami czy te\u017c wsparciem proces\u00f3w zarz\u0105dczych. Poza tym sztuczna inteligencja zaczyna by\u0107 coraz bardziej wykorzystywana w zadaniach badawczo-rozwojowych (przyk\u0142adowo do analizy danych astronomicznych czy te\u017c sekwencjonowania genom\u00f3w).<\/p>\n\n\n\n
Historycznie rzecz ujmuj\u0105c, dynamiczny rozw\u00f3j gospodarczy epoki przemys\u0142owej (ostatecznie ci\u0105gni\u0119ty przez post\u0119p technologiczny) nie by\u0142by mo\u017cliwy bez dw\u00f3ch rzeczy, mianowicie akumulacji kapita\u0142u produkcyjnego i dost\u0119pu do coraz wi\u0119kszych ilo\u015bci energii. To nie przypadek przecie\u017c, i\u017c pierwsze fabryki ery przemys\u0142owej zbudowano w Manchesterze, w bezpo\u015bredniej blisko\u015bci z\u0142\u00f3\u017c w\u0119gla, a z kolei kontrola nad z\u0142o\u017cami ropy naftowej stanowi dzi\u015b \u017ar\u00f3d\u0142o bogactwa zar\u00f3wno kraj\u00f3w Zatoki Perskiej, jak i Norwegii.<\/p>\n\n\n\n
Poziom rozwoju cywilizacji mierzy\u0107 nale\u017cy w dw\u00f3ch wymiarach, energii i informacji. I w\u0142a\u015bnie w obszarze informacji obserwujemy dzi\u015b ogromne dynamiki wzrostu. Czy zatem rzeczywi\u015bcie zaufa\u0107 mo\u017cna tezie, i\u017c dane s\u0105 wr\u0119cz now\u0105 rop\u0105 naftow\u0105, a rozw\u00f3j sztucznej inteligencji zapowiada ponowne przyspieszenie wzrostu gospodarczego. Przecie\u017c w sferze cyfrowej od kilku dekad notuje si\u0119 stopy wzrostu rz\u0119du 20-30%, dlaczego wi\u0119c nie mia\u0142oby to znale\u017a\u0107 prze\u0142o\u017cenia na gospodark\u0119.<\/p>\n\n\n\n
Generalnie podstaw\u0105 do rozwa\u017ca\u0144 na temat przysz\u0142ego wzrostu gospodarczego i jego \u017ar\u00f3d\u0142a jest odpowied\u017a na pytania: Czy mo\u017cliwa jest pe\u0142na automatyzacja produkcji i dzia\u0142alno\u015bci badawczo-rozwojowej? Czy te\u017c praca umys\u0142owa cz\u0142owieka pozostanie niezb\u0119dnym czynnikiem w wytwarzaniu produktu, komplementarnym wzgl\u0119dem pracy maszyn, czy te\u017c b\u0119dzie mog\u0142a zosta\u0107 ca\u0142kowicie zast\u0105piona?<\/p>\n\n\n\n
W tym wzgl\u0119dzie scenariusz, gdy pe\u0142na automatyzacja nie jest mo\u017cliwa, zak\u0142ada, i\u017c pomimo post\u0119p\u00f3w automatyzacji pozostawa\u0107 b\u0119d\u0105 zawsze pewne wr\u0119cz wyspy dzia\u0142alno\u015bci, w kt\u00f3rych niezb\u0119dna jest praca umys\u0142owa cz\u0142owieka. Z kolei ich niezb\u0119dno\u015b\u0107 oraz komplementarno\u015b\u0107 wzgl\u0119dem pracy maszyn sprawi\u0105, i\u017c ich cena b\u0119dzie szybko wzrasta\u0107. W\u00f3wczas udzia\u0142 wynagrodzenia pracy w produkcie ko\u0144cowym zacznie paradoksalnie wzrasta\u0107, pomimo, i\u017c praca cz\u0142owieka \u015bwiadczona b\u0119dzie przecie\u017c jedynie w bardzo ograniczonej grupie zada\u0144, a pozosta\u0142a cz\u0119\u015b\u0107 gospodarki b\u0119dzie si\u0119 dynamicznie rozwija\u0107.<\/p>\n\n\n\n
R\u00f3wnocze\u015bnie, ze wzgl\u0119du na to, i\u017c zadania niezautomatyzowane b\u0119d\u0105 niezb\u0119dn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 proces\u00f3w produkcyjnych i badawczo-rozwojowych (tak zwanym \u201ew\u0105skim gard\u0142em\u201d) dalszy wzrost gospodarczy zostanie ograniczony przez tempo, w jakim zwi\u0119ksza\u0107 si\u0119 b\u0119dzie efektywnie zatrudnienie w tych w\u0142a\u015bnie zadaniach.<\/p>\n\n\n\n
W tym aspekcie wyodr\u0119bni\u0107 mo\u017cna dwa mo\u017cliwe scenariusze, ot\u00f3\u017c:<\/p>\n\n\n\n
Kluczowe okaza\u0107 si\u0119 mog\u0105 czynniki demograficzne, gdy\u017c wed\u0142ug ONZ w XXI wieku globalna populacja b\u0119dzie przyrasta\u0107 coraz wolniej, a\u017c oko\u0142o roku 2100 ustabilizuje si\u0119, co doprowadzi do d\u0142ugotrwa\u0142ego spowolnienia wzrostu gospodarczego i stagnacji<\/p>\n\n\n\n
Hipotetycznie mo\u017cliwe jest podtrzymanie sta\u0142ego tempa wzrostu, zbli\u017conego do dzisiejszego, dzi\u0119ki akumulacji kapita\u0142u badawczo-rozwojowego, w szczeg\u00f3lno\u015bci w zakresie mocy obliczeniowej i algorytm\u00f3w sztucznej inteligencji wykorzystywanych w dzia\u0142aniach badawczo-rozwojowych; w\u00f3wczas ta akumulacja wraz z post\u0119pem technologicznym wsp\u00f3lnie podtrzymaj\u0105 sta\u0142e tempo wzrostu gospodarczego, zwi\u0119kszaj\u0105c produktywno\u015b\u0107 pracy w zakresie zada\u0144 niemo\u017cliwych do zautomatyzowania<\/p>\n\n\n\n
Ot\u00f3\u017c, gdy za\u0142o\u017cymy, \u017ce mo\u017cliwym jest ca\u0142kowite zast\u0105pienie pracy cz\u0142owieka, w\u00f3wczas wskutek post\u0119p\u00f3w automatyzacji praca umys\u0142owa cz\u0142owieka stopniowo przestaje mie\u0107 znaczenie dla wytwarzania produktu. Z punktu widzenia perspektyw wzrostu gospodarczego to bardzo dobra wiadomo\u015b\u0107, gdy\u017c zamiast pracy umys\u0142owej cz\u0142owieka, b\u0119d\u0105cej czynnikiem rosn\u0105cym wolno albo wcale, w produkcji coraz cz\u0119\u015bciej wykorzystywany b\u0119dzie czynnik pracy umys\u0142owej maszyn, czyli oblicze\u0144, predykcji i decyzji dokonywanych cyfrowo.<\/p>\n\n\n\n
To sprawi, i\u017c wzrostu gospodarczego nie spowolni\u0105 niedostatki nak\u0142adu pracy cz\u0142owieka, szczeg\u00f3lnie w odniesieniu do proces\u00f3w badawczo-rozwojowych. Wzrost b\u0119dzie m\u00f3g\u0142 znacznie przyspieszy\u0107, finalnie zr\u00f3wnuj\u0105c si\u0119 z tempem rozwoju cyfrowego hardware\u2019u. I w\u00f3wczas \u201ew\u0105skim gard\u0142em\u201d nie b\u0119dzie ju\u017c dostarczana przez cz\u0142owieka informacja, lecz energia, niezb\u0119dna do pracy hardware\u2019u.<\/p>\n\n\n\n
Generalnie scenariusz wzrostu gospodarczego na poziomie 20-30% rocznie, z podwojeniem \u015bwiatowego produktu co 2-3 lata mo\u017ce brzmie\u0107 fantastycznie, jednak nie jest pozbawiony istotnych wad. Eksplozji d\u00f3br i us\u0142ug towarzyszy\u0107 b\u0119dzie bowiem bardzo du\u017ce wyzwanie zwi\u0105zane z podzia\u0142em wytworzonych d\u00f3br. Wraz bowiem z post\u0119pem automatyzacji zacznie spada\u0107 (docelowo przecie\u017c do zera) udzia\u0142 wynagrodzenia pracy w produkcie. Wzrasta\u0107 mog\u0105 te\u017c znacz\u0105co nier\u00f3wno\u015bci dochodowe, gdy\u017c o ile praca umys\u0142owa cz\u0142owieka jest naturalnie rozproszona (ka\u017cdy cz\u0142owiek ma jedn\u0105 g\u0142ow\u0119), o tyle moc obliczeniow\u0105 procesor\u00f3w i dane mo\u017cna \u0142atwo zakumulowa\u0107.<\/p>\n\n\n\n
W istocie rzeczy ju\u017c dzi\u015b obserwujemy pod tym wzgl\u0119dem ogromne dysproporcje, gdy najwi\u0119ksze fortuny na \u015bwiecie maj\u0105 w\u0142a\u015bciciele przedsi\u0119biorstw software\u2019owych z Doliny Krzemowej. Takie dysproporcje, pog\u0142\u0119biaj\u0105c si\u0119, mog\u0105 w przysz\u0142o\u015bci zapewne doprowadzi\u0107 do jakiej\u015b formy redystrybucji dochod\u00f3w, tym niemniej trudno jednak przewidzie\u0107 jak\u0105, gdy\u017c wszelkie formy wprowadzenia podatku cyfrowego czy te\u017c uniwersalnego dochodu podstawowego s\u0105 bardzo kontrowersyjne.<\/p>\n\n\n\n
Niew\u0105tpliwie te\u017c scenariusz pe\u0142nej automatyzacji proces\u00f3w produkcyjnych i dzia\u0142alno\u015bci badawczo-rozwojowej, wykluczaj\u0105cy wr\u0119cz cz\u0142owieka z tych proces\u00f3w, niesie ze sob\u0105 implikacje daleko wykraczaj\u0105ce poza obszar zainteresowania ekonomii. Nale\u017cy bowiem zada\u0107 sobie w tym aspekcie kluczowe pytanie, czy cz\u0142owiek b\u0119dzie w stanie utrzyma\u0107 kontrol\u0119 nad technologi\u0105 o wy\u017cszej inteligencji ni\u017c jego w\u0142asna. A je\u015bli nie, to czy ta technologia b\u0119dzie podejmowa\u0107 decyzje korzystane dla cz\u0142owieka b\u0105d\u017a chocia\u017c pozwalaj\u0105ce mu \u017cy\u0107.<\/p>\n\n\n\n
Generalnie rozw\u00f3j sztucznej inteligencji nie jest sprzeczny z prawami fizyki, lecz w kwestii czy jest ona w stanie rzeczywi\u015bcie prze\u015bcign\u0105\u0107 inteligencj\u0119 ludzk\u0105 zdania s\u0105 podzielone. Z drugiej strony warto w\u00f3wczas przytoczy\u0107 s\u0142owa wypowiedziane przez Juliusa Sextusa Frontinusa, in\u017cyniera rzymskiego w 10 roku n.e.:\u201d Wynalazczo\u015b\u0107 osi\u0105gn\u0119\u0142a ju\u017c sw\u00f3j kres i nie widz\u0119 nadziei na dalszy rozw\u00f3j\u201d.<\/p>\n\n\n\n
Podsumowuj\u0105c, era cyfrowa charakteryzuje si\u0119 gwa\u0142townym i nieustannym rozwojem, staj\u0105c si\u0119 zapewne ju\u017c w niedalekiej przysz\u0142o\u015bci motorem wzrostu gospodarczego \u015bwiatowej gospodarki. By z kolei m\u00f3c oceni\u0107 tempo wzrostu gospodarczego, kluczowa jest odpowied\u017a na pytanie, czy mo\u017cliwa jest pe\u0142na automatyzacja proces\u00f3w przemys\u0142owych i badawczo-rozwojowych, wykluczaj\u0105cych tym samym udzia\u0142 w nich cz\u0142owieka. Je\u017celi bowiem tak, to \u015bwiatowa gospodarka mo\u017ce rozwija\u0107 si\u0119 w tempie 20-30% rocznie. Pytanie jednak w\u00f3wczas, czy cz\u0142owiek b\u0119dzie w stanie utrzyma\u0107 kontrol\u0119 nad technologi\u0105 o wy\u017cszej inteligencji ni\u017c jego w\u0142asna.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Mamy do czynienia z coraz bardziej wchodz\u0105c\u0105 do naszego \u017cycia er\u0105 cyfrow\u0105, kt\u00f3ra niew\u0105tpliwie b\u0119dzie mia\u0142a wp\u0142yw na gospodark\u0119 i<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":4662,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"yoast_head":"\n