Okazuje si\u0119, i\u017c algorytmy komputerowe wykorzystywane s\u0105 ju\u017c przez przedsi\u0119biorstwa nie tylko podczas procesu rekrutacji, lecz r\u00f3wnie\u017c przy dokonywaniu zwolnie\u0144 pracownik\u00f3w, gdy wymagana jest ocena ich pracy. I to dzieje si\u0119 nie tylko za granic\u0105, lecz r\u00f3wnie\u017c i w Polsce.<\/p>\n\n\n\n
Ot\u00f3\u017c niedawno g\u0142o\u015bno by\u0142o o sprawie dotycz\u0105cej pewnego ponad 60-letniego weterana wojennego ze Stan\u00f3w Zjednoczonych, kt\u00f3ry zosta\u0142 zwolniony z koncernu Amazon tylko dlatego, i\u017c sztuczna inteligencja (SI) mia\u0142a zastrze\u017cenia do czasu dostarczania przez niego przesy\u0142ek. Natomiast w ubieg\u0142ym miesi\u0105cu media informowa\u0142y o zwolnieniu 150 pracownik\u00f3w rosyjskiego przedsi\u0119biorstwa Xsolsa, gdzie SI zbada\u0142a ich produktywno\u015b\u0107, analizuj\u0105c dokumenty i aktywno\u015b\u0107 pracownik\u00f3w w komunikatorach.<\/p>\n\n\n\n
Zdaniem prawnik\u00f3w, systemy badaj\u0105ce wydajno\u015b\u0107 i jako\u015b\u0107 pracy wykonywanej przez pracownik\u00f3w coraz cz\u0119\u015bciej znajduj\u0105 swe zastosowanie r\u00f3wnie\u017c w przedsi\u0119biorstwach dzia\u0142aj\u0105cych na polskim rynku. Zdaniem Agaty Majewskiej, radcy prawnego w \u015al\u0105zak, Zapi\u00f3r i Wsp\u00f3lnicy Kancelaria Adwokat\u00f3w i Radc\u00f3w Prawnych Sp\u00f3\u0142ka Partnerska, rozwi\u0105zania tego typu spotka\u0107 mo\u017cna szczeg\u00f3lnie w mi\u0119dzynarodowych koncernach z bran\u017cy produkcyjnej lub nowych technologii. Co prawda trudno jeszcze o przyk\u0142ad, by decyzj\u0119 o rozwi\u0105zaniu umowy z danym pracownikiem w 100% podj\u0105\u0142 algorytm, tym niemniej ju\u017c coraz cz\u0119\u015bciej zdarzaj\u0105 si\u0119 przypadki, gdy dob\u00f3r pracownik\u00f3w do zwolnienia grupowego b\u0105d\u017a zmiany warunk\u00f3w zatrudnienia nast\u0119puje z wykorzystaniem narz\u0119dzi SI.<\/p>\n\n\n\n
R\u00f3wnie\u017c doktor Magdalena Zwoli\u0144ska, partner w Kancelarii NGL Wiater, zwraca uwag\u0119 na coraz szersze zastosowanie algorytm\u00f3w przy pomiarze wydajno\u015bci pracy. Generalnie prawo do oceny pracownika wynika z art. 22 par. 1 kodeksu pracy, co oznacza, i\u017c pracodawca mo\u017ce dowolnie ustali\u0107 zasady oraz kryteria oceny pracy pracownika, pod warunkiem jednak\u017ce, i\u017c s\u0105 one obiektywne, sprawiedliwe i pozbawione cech dyskryminacji. St\u0105d te\u017c pracodawca ma prawo do r\u00f3\u017cnorakiego dobierania i oceniania pracownik\u00f3w, a jego celem nadrz\u0119dnym w tym zakresie jest rozw\u00f3j organizacji.<\/p>\n\n\n\n
To za\u015b sprawia, i\u017c nic nie stoi na przeszkodzie, by takim narz\u0119dziem do weryfikacji pracownik\u00f3w by\u0142a SI. Bartosz Wszeborowski z Kancelarii PCS Paruch Chru\u015bciel Schiffter \/ Littler Global podkre\u015bla wr\u0119cz, i\u017c je\u017celi dany pracownik jako jedyny z grupy nie realizuje stawianych przed nim cel\u00f3w i stwierdzi to SI, to jego zwolnienie b\u0119dzie co do zasady uzasadnione. Podobnie te\u017c w przypadku zwolnie\u0144 grupowych, nie ma przeszk\u00f3d by to w\u0142a\u015bnie posi\u0142kowanie si\u0119 rezultatami badania dokonanego przez SI by\u0142o podstaw\u0105 doboru do zwolnienia pewnej grupy os\u00f3b.<\/p>\n\n\n\n
W tym wzgl\u0119dzie jednak kluczowym b\u0119dzie wskazanie tego, co sk\u0142ada\u0142o si\u0119 na ow\u0105 nieprzydatno\u015b\u0107 pracownika. Zatrudniony bowiem musi zna\u0107 powody swego zwolnienia, st\u0105d te\u017c pracodawca powinien dok\u0142adnie wyja\u015bni\u0107 jakie parametry bada\u0142a sztuczna inteligencja, kt\u00f3ra finalnie uzna\u0142a go za nieprzydatnego i tym samym wybra\u0142a go do zwolnienia. Wa\u017cnym jest te\u017c, i\u017c przed podj\u0119ciem ostatecznej decyzji o zwolnieniu owego pracownika, pracodawca musi zbada\u0107, czy nie zasz\u0142y zewn\u0119trzne okoliczno\u015bci niezale\u017cne do pracownika, maj\u0105ce wp\u0142yw na jego s\u0142absze wyniki w pracy.<\/p>\n\n\n\n
Generalnie algorytmy mo\u017cna stosowa\u0107, lecz pod pewnymi warunkami. Ot\u00f3\u017c musz\u0105 one by\u0107 oparte na obiektywnych i mierzalnych wska\u017anikach oceny, kt\u00f3re da si\u0119 bezpo\u015brednio powi\u0105za\u0107 z prac\u0105 konkretnego pracownika (przyk\u0142adowo z liczb\u0105 absencji w pracy, liczb\u0105 wyprodukowanego asortymentu czy liczb\u0105 sprzedanego towaru).<\/p>\n\n\n\n
Poza tym wa\u017cne jest te\u017c spe\u0142nianie przes\u0142anek natury prawnej. W tym kontek\u015bcie dobrym przyk\u0142adem b\u0119dzie mi\u0119dzynarodowa korporacja logistyczna, kontroluj\u0105ca prac\u0119 swych dostawc\u00f3w przy u\u017cyciu algorytmu analizuj\u0105cego czas i miejsce dostarczenia paczki.<\/p>\n\n\n\n
Jak zauwa\u017ca doktor Magdalena Zwoli\u0144ska, w polskim kontek\u015bcie w odniesieniu do powy\u017cszego przyk\u0142adu istotnym b\u0119dzie zastanowienie si\u0119, czy mamy do czynienia z monitoringiem, kt\u00f3rego warunki i dopuszczalno\u015b\u0107 zosta\u0142y szczeg\u00f3\u0142owo uregulowane w kodeksie pracy, gdy\u017c jego stosowanie nie mo\u017ce narusza\u0107 godno\u015bci i d\u00f3br osobistych pracownika. To za\u015b oznacza w praktyce, i\u017c pracodawca musi zachowa\u0107 szczeg\u00f3ln\u0105 ostro\u017cno\u015b\u0107 przy gromadzeniu informacji o tym, gdzie pracownik przebywa, by nie narusza\u0107 jego prawa do prywatno\u015bci. W tym aspekcie wa\u017cnym jest te\u017c w\u0105tpliwo\u015b\u0107, czy w ten spos\u00f3b nie dochodzi do przetwarzania danych sensytywnych (przyk\u0142adowo biometrycznych).<\/p>\n\n\n\n
Samo wykorzystanie monitoringu mo\u017cliwym jest po ustaleniu jego cel\u00f3w, zakresu i sposobu jego zastosowania w uk\u0142adzie zbiorowym pracy lub w regulaminie pracy b\u0105d\u017a obwieszczeniu. Kolejna kwestia to poinformowanie pracownika o zautomatyzowanym podejmowaniu decyzji. Jakiekolwiek zaniechania w tym wzgl\u0119dzie mog\u0105 spowodowa\u0107 sytuacj\u0119, i\u017c chocia\u017c zwolnienie pracownika z powo\u0142aniem si\u0119 na rezultaty dzia\u0142ania SI b\u0119dzie nadal mo\u017cliwe, to pracodawca nara\u017ca si\u0119 na pozew z uwagi na naruszenie d\u00f3br osobistych b\u0105d\u017a skarg\u0119 do prezesa Urz\u0119du Ochrony Danych Osobowych, co z kolei grozi powa\u017cnymi konsekwencjami finansowymi.<\/p>\n\n\n\n
Generalnie SI pe\u0142ni i zapewne pe\u0142ni\u0107 b\u0119dzie coraz wi\u0119ksz\u0105 rol\u0119 pomocnicz\u0105 w procesach zarz\u0105dzania zasobami ludzkimi, gdy\u017c ostatecznie i tak nic nie zast\u0105pi pracodawcy (a przynajmniej nie ca\u0142kowicie). To jednak z kolie nie oznacza, i\u017c po ocenie pracownika dokonanej przez SI nale\u017cy i tak przeprowadzi\u0107 tradycyjn\u0105 jego ocen\u0119. W tym wzgl\u0119dzie istotnym jest bowiem co i w jaki spos\u00f3b bada\u0142a SI. Je\u017celi bowiem algorytm ma jedynie wskaza\u0107 pracownik\u00f3w maj\u0105cych najgorsze czy te\u017c najlepsze wyniki, oceny b\u0105d\u017a liczby, to nie ma potrzeby dodatkowej weryfikacji.<\/p>\n\n\n\n
Zdaniem Marcina Szlasy-Rokickiego, starszego prawnika zarz\u0105dzaj\u0105cego zespo\u0142em spor\u00f3w s\u0105dowych w PCS Paruch Chru\u015bciel Schiffter \/ Littler Global, nale\u017cy jedynie upewni\u0107 si\u0119, i\u017c nie wyst\u0105pi\u0142y \u017cadne szczeg\u00f3lne, zewn\u0119trzne okoliczno\u015bci maj\u0105ce wp\u0142yw na wyniki pracy zatrudnionego, kt\u00f3rych algorytm nie uwzgl\u0119dnia\u0142. Je\u017celi natomiast do oceny pracownika potrzebne s\u0105 informacje mi\u0119kkie, w\u00f3wczas \u017cadna maszyna nie jest w stanie zast\u0105pi\u0107 w pe\u0142ni cz\u0142owieka i takie dane musz\u0105 by\u0107 poddane dodatkowej weryfikacji.<\/p>\n\n\n\n
To o tyle istotne, i\u017c finalnie za b\u0142\u0119dy sztucznej inteligencji, tak samo jak za b\u0142\u0119dn\u0105 ocen\u0119 dokonan\u0105 przez prze\u0142o\u017conego, na koniec i tak odpowiada pracodawca. St\u0105d te\u017c, zdaniem ekspert\u00f3w, ostateczna decyzja o rozwi\u0105zaniu umowy o prac\u0119, niezale\u017cnie od trybu, nie powinna wynika\u0107 wy\u0142\u0105cznie z zastosowania algorytmu SI, gdy\u017c mo\u017ce si\u0119 okaza\u0107, \u017ce niezadowalaj\u0105ce wyniki danego pracownika s\u0105 efektem:<\/p>\n\n\n\n
Jak s\u0142usznie dostrzega Agata Majewska, o ile dwie pierwsze z wymienionych okoliczno\u015bci le\u017c\u0105 w zakresie odpowiedzialno\u015bci pracodawcy, o tyle ostatnia nie powinna stanowi\u0107 przyczyny rozwi\u0105zania umowy o prac\u0119.<\/p>\n\n\n\n
To wszystko za\u015b oznacza, i\u017c w zarz\u0105dzaniu zasobami ludzkimi pracodawca winien jedynie posi\u0142kowa\u0107 si\u0119 narz\u0119dziami SI. Nie do ko\u0144ca bowiem racjonalnym i bezpiecznym rozwi\u0105zaniem jest bezwzgl\u0119dne oparcie podejmowanych decyzji personalnych na algorytmach. Szczeg\u00f3lnie, i\u017c dla prawid\u0142owego wypowiedzenia umowy na czas nieokre\u015blony lub zwolnienia dyscyplinarnego koniecznym jest, by przyczyna podana przez pracodawc\u0119 by\u0142a rzeczywista i konkretna.<\/p>\n\n\n\n
Je\u017celi bowiem, na co zwraca uwag\u0119 mecenas Marcin Szlasa-Rokicki, SI wska\u017ce na niedoci\u0105gni\u0119cia pracownika, kt\u00f3rych pracodawca nie zauwa\u017cy\u0142, w\u00f3wczas powinien on si\u0119 upewni\u0107, czy s\u0105 one prawdziwe. Z jednej strony mo\u017ce bowiem doj\u015b\u0107 do b\u0142\u0119du, a z drugiej \u2013 algorytm mo\u017ce wychwyci\u0107 wi\u0119cej ni\u017c ludzkie oko.<\/p>\n\n\n\n
Ot\u00f3\u017c je\u017celi pracownik dostanie wypowiedzenie umowy o prac\u0119 na podstawie wynik\u00f3w samego algorytmu i b\u0119dzie uwa\u017ca\u0142, i\u017c ocena ta nie jest sprawiedliwa, w\u00f3wczas mo\u017ce odwo\u0142a\u0107 si\u0119 od tego\u017c wypowiedzenia do s\u0105du pracy. S\u0119dziowie w\u00f3wczas b\u0119d\u0105 bada\u0107, czy przyczyna wskazana w wypowiedzeniu jest uzasadniona w rozumieniu art. 45 par. 1 kodeksu pracy, a wi\u0119c czy jest prawdziwa i na tyle istotna, by uzasadnia\u0107 zako\u0144czenie z pracownikiem stosunku pracy.<\/p>\n\n\n\n
Dobrym przyk\u0142adem do zastosowania SI w ocenie pracy pracownik\u00f3w mog\u0105 by\u0107 te\u017c zwolnienia grupowe. Zdaniem Agaty Majewskiej pracodawca podejmuj\u0105c decyzj\u0119 o rozwi\u0105zaniu um\u00f3w jedynie z cz\u0119\u015bci\u0105 pracownik\u00f3w zatrudnionych na okre\u015blonym stanowisku, powinien poda\u0107 szczeg\u00f3\u0142owe kryteria doboru os\u00f3b do zwolnienia. I w\u00f3wczas wyniki pracy poszczeg\u00f3lnych cz\u0142onk\u00f3w zespo\u0142u oparte na algorytmach SI pos\u0142u\u017cy\u0107 mog\u0105 do bardziej wnikliwego i obiektywnego por\u00f3wnania, jak chocia\u017cby w zakresie prawid\u0142owo\u015bci wykonywanych zada\u0144 czy te\u017c samodzielno\u015bci b\u0105d\u017a inicjatywy.<\/p>\n\n\n\n
Taka ocena dokonana przez algorytmy SI pozbawiona jest bowiem subiektywnej b\u0105d\u017a nawet stronniczej oceny prze\u0142o\u017conych, co cz\u0119sto jest przyczyn\u0105 sk\u0142adania odwo\u0142a\u0144 do s\u0105d\u00f3w pracy przez pracownik\u00f3w nieakceptuj\u0105cych przyczyn otrzymanego wypowiedzenia.<\/p>\n\n\n\n
Podsumowuj\u0105c, sztuczna inteligencja wkracza coraz szerzej w przer\u00f3\u017cne dziedziny naszego \u017cycia i tego procesu powstrzyma\u0107 si\u0119 ju\u017c nie da. Obecnie coraz szerzej zaczyna by\u0107 r\u00f3wnie\u017c stosowana w aspekcie zarz\u0105dzania zasobami ludzkimi, zar\u00f3wno przy procesie rekrutacji pracownik\u00f3w, ich oceny podczas trwania stosunku pracy, jak i podczas ewentualnego rozwi\u0105zania umowy. Nale\u017cy jednak\u017ce pami\u0119ta\u0107, i\u017c stosowanie algorytm\u00f3w SI musi by\u0107 zgodne z prawem, jak i poddane dodatkowej analizie, szczeg\u00f3lnie w odniesieniu do kompetencji mi\u0119kkich, jak i niezale\u017cnych od pracownika obiektywnych przyczyn jego mniejszej wydajno\u015bci w pracy.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Okazuje si\u0119, i\u017c algorytmy komputerowe wykorzystywane s\u0105 ju\u017c przez przedsi\u0119biorstwa nie tylko podczas procesu rekrutacji, lecz r\u00f3wnie\u017c przy dokonywaniu zwolnie\u0144<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":4376,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"yoast_head":"\n