Zapowiedziane niedawno kontrole ze strony Pa\u0144stwowej Inspekcji Pracy (PIP), przeprowadzane w formie zdalnej, budz\u0105 spore w\u0105tpliwo\u015bci natury prawnej. Nie wszystko jest bowiem jasne i przejrzyste, a nadmieni\u0107 nale\u017cy, i\u017c PIP jako organ pa\u0144stwowej kontroli przede wszystkim dzia\u0142a\u0107 musi zgodnie z liter\u0105 prawa.<\/p>\n\n\n\n
Generalnie ustawa z dnia 13 kwietnia 2007 roku o Pa\u0144stwowej Inspekcji Pracy (Dz.U. z 2019 r. poz. 1251, zwana dalej ustaw\u0105 o PIP) nie odpowiada wyst\u0119puj\u0105cym dzi\u015b potrzebom praktycznym, maj\u0105cym zwi\u0105zek z panuj\u0105c\u0105 epidemi\u0105 COVID-19. Szczeg\u00f3lne problemy wywo\u0142uje przepis dotycz\u0105cy miejsca przeprowadzania czynno\u015bci kontrolnych.<\/p>\n\n\n\n
By temu zaradzi\u0107 G\u0142\u00f3wny Inspektor Pracy podj\u0105\u0142 decyzj\u0119 o wprowadzeniu mo\u017cliwo\u015bci przeprowadzania kontroli w spos\u00f3b zdalny, jednak\u017ce jedynie wzgl\u0119dem przedsi\u0119biorc\u00f3w (zatem bez uwzgl\u0119dnienia pracodawc\u00f3w z sektora publicznego). Powo\u0142ano si\u0119 przy tym na nowelizacj\u0119 ustawy z dnia 6 marca 2018 roku \u2013 Prawo przedsi\u0119biorc\u00f3w (Dz.U. z 2021 r. poz. 162). Problem jednak w tym, i\u017c dotychczas PIP uwa\u017ca\u0142a si\u0119 za organ, kt\u00f3rego przepisy dotycz\u0105ce kontroli przedsi\u0119biorc\u00f3w oraz ogranicze\u0144 z tym zwi\u0105zanych nie maj\u0105 zastosowania.<\/p>\n\n\n\n
Ot\u00f3\u017c szczeg\u00f3\u0142owe kwestie dotycz\u0105ce post\u0119powania kontrolnego realizowanego przez PIP uregulowane zosta\u0142y w rozdziale 4 ustawy o PIP. Samo post\u0119powanie kontrolne ma na celu ustalenie stanu faktycznego w zakresie przestrzegania prawa pracy (w tym zakresie szczeg\u00f3lnie przepis\u00f3w i zasad bezpiecze\u0144stwa i higieny pracy oraz legalno\u015bci zatrudnienia), jak i udokumentowanie poczynionych ustale\u0144.<\/p>\n\n\n\n
Z kolei z art. 26 ustawy o PIP wynika, i\u017c kontrol\u0119 przeprowadza si\u0119 w siedzibie podmiotu kontrolowanego oraz w innych miejscach wykonywania jego zada\u0144 lub przechowywania dokumentacji finansowej i kadrowej. Czynno\u015bci kontrolne mog\u0105 zosta\u0107 r\u00f3wnie\u017c wykonane w siedzibie jednostki organizacyjnej PIP.<\/p>\n\n\n\n
Z powy\u017cszych zapis\u00f3w wynika zatem, i\u017c kontrola prowadzona na podstawie ustawy o PIP przeprowadzona musi zosta\u0107 ka\u017cdorazowo z poziomu siedziby podmiotu kontrolowanego lub w innych lokalizacjach powi\u0105zanych z jego dzia\u0142alno\u015bci\u0105. Zatem nie mo\u017cna wykona\u0107 kontroli z siedziby jednostki organizacyjnej PIP, gdy\u017c w taki spos\u00f3b mo\u017cna co najwy\u017cej wykonywa\u0107 poszczeg\u00f3lne czynno\u015bci kontrolne, jak przyk\u0142adowo analiza dokument\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
Czynno\u015bci te jednak nie stanowi\u0105 odr\u0119bnej kontroli, lecz wchodz\u0105 w sk\u0142ad zasadniczej kontroli, kt\u00f3ra musi zosta\u0107 przeprowadzona w siedzibie kontrolowanego lub innych miejscach wykonywania przez niego dzia\u0142alno\u015bci b\u0105d\u017a przechowywania dokumentacji.<\/p>\n\n\n\n
Generalnie panuj\u0105cy stan epidemii znacznie utrudni\u0142 \u017cycie wszystkim, w tym zw\u0142aszcza pracodawcom. Jednak\u017ce problemy organizacyjne zwi\u0105zane z konieczno\u015bci\u0105 zapobiegania rozprzestrzenianiu si\u0119 COVID-19 dotycz\u0105 wszystkich, w tym r\u00f3wnie\u017c pa\u0144stwowych organ\u00f3w kontroli i nadzoru.<\/p>\n\n\n\n
Uwzgl\u0119dniaj\u0105c specyfik\u0119 dzia\u0142ania i pracy inspektor\u00f3w PIP (kt\u00f3rzy najcz\u0119\u015bciej, poza okresem epidemii, w przewa\u017caj\u0105cej cz\u0119\u015bci swej dzia\u0142alno\u015bci przebywaj\u0105 poza siedzib\u0105 jednostek organizacyjnych PIP), z dniem 25 stycznia 2021 roku wprowadzono mo\u017cliwo\u015b\u0107 przeprowadzania kontroli w trybie ca\u0142kowicie zdalnym b\u0105d\u017a hybrydowym (czyli cz\u0119\u015bciowo zdalnym). Z opublikowanych wyja\u015bnie\u0144 wynika r\u00f3wnie\u017c, i\u017c post\u0119powanie kontrolne w trybie zdalnym mo\u017ce zosta\u0107 przeprowadzone jedynie za zgod\u0105 przedsi\u0119biorcy.<\/p>\n\n\n\n
Jednak\u017ce sama mo\u017cliwo\u015b\u0107 przeprowadzania kontroli przez inspektor\u00f3w PIP z spos\u00f3b zdalny nie wynika z ustawy o PIP, gdy\u017c nie doczeka\u0142a si\u0119 ona stosownych zmian w okresie epidemii COVID-19, a tym samym nie przewiduje ona takiego trybu. Poza tym o mo\u017cliwo\u015bci przeprowadzania kontroli w spos\u00f3b zdalny nie ma r\u00f3wnie\u017c mowy w \u017cadnym zarz\u0105dzeniu G\u0142\u00f3wnego Inspektora Pracy opublikowanym w Biuletynie Informacji Publicznej PIP.<\/p>\n\n\n\n
St\u0105d te\u017c podstaw\u0105 prawn\u0105 kontroli zdalnych realizowanych przez PIP s\u0105 przepisy znowelizowanej ustawy pod nazw\u0105 Prawo przedsi\u0119biorc\u00f3w. Z informacji na stronie PIP wynika bowiem, i\u017c zgodnie ze stanowiskiem Komisji Prawnej G\u0142\u00f3wnego Inspektora Pracy z dnia 22 grudnia 2020 roku, dotycz\u0105cej mo\u017cliwo\u015bci i zasad prowadzenia przez uprawnione organy PIP kontroli lub poszczeg\u00f3lnych czynno\u015bci kontrolnych w spos\u00f3b zdalny, mog\u0105 by\u0107 one w ten spos\u00f3b prowadzone przez organy PIP na podstawie art. 51 ust. 3 a ustawy Prawo przedsi\u0119biorc\u00f3w. Przepis ten zosta\u0142 wprowadzony na mocy tarczy antykryzysowej 4.0 od dnia 24 czerwca 2020 roku (czyli ustawy z dnia 19 czerwca 2020 roku o dop\u0142atach do oprocentowania kredyt\u00f3w bankowych udzielanych przedsi\u0119biorcom dotkni\u0119tych skutkami COVID-19 oraz o uproszczonym post\u0119powaniu o zatwierdzenie uk\u0142adu w zwi\u0105zku z wyst\u0105pieniem COVID-19 (Dz.U. z 2020 r. poz. 1086).<\/p>\n\n\n\n
Zgodnie z powy\u017cszymi zapisami, za zgod\u0105 przedsi\u0119biorcy, kontrola lub poszczeg\u00f3lne czynno\u015bci kontrolne mog\u0105 zosta\u0107 przeprowadzone w spos\u00f3b zdalny za po\u015brednictwem operatora pocztowego lub za pomoc\u0105 \u015brodk\u00f3w komunikacji elektronicznej, je\u017celi mo\u017ce to usprawni\u0107 sam\u0105 kontrol\u0119 b\u0105d\u017a przemawia za tym charakter dzia\u0142alno\u015bci prowadzonej przez przedsi\u0119biorc\u0119 dzia\u0142alno\u015bci gospodarczej.<\/p>\n\n\n\n
Jednak co bardzo istotne w powy\u017cszym kontek\u015bcie to fakt, i\u017c kontrolom zdalnym podlega\u0107 mog\u0105 jedynie podmioty maj\u0105ce status przedsi\u0119biorc\u00f3w w rozumieniu prawa gospodarczego, a nie ka\u017cdy pracodawca w rozumieniu prawa pracy (tym samym taka mo\u017cliwo\u015b\u0107 nie dotyczy chocia\u017cby szk\u00f3\u0142 czy urz\u0119d\u00f3w administracji publicznej).<\/p>\n\n\n\n
Ot\u00f3\u017c kontrola realizowana przez PIP nie jest kontrol\u0105 dzia\u0142alno\u015bci gospodarczej, lecz kontrol\u0105 realizowan\u0105 w zakresie, o kt\u00f3rym mowa w ustawie o PIP. Natomiast organy tej kontroli s\u0105 w\u0142a\u015bciwe w zakresie kontroli szeroko rozumianego prawa pracy, kt\u00f3ra powinna by\u0107 realizowana na podstawie ustawy o PIP.<\/p>\n\n\n\n
Warto w tym miejscu przypomnie\u0107, i\u017c przez wiele lat inspekcja pracy odcina\u0142a si\u0119 od poprzedniczki ustawy Prawo przedsi\u0119biorc\u00f3w, czyli ustawy o swobodzie dzia\u0142alno\u015bci gospodarczej, szczeg\u00f3lnie w odniesieniu do obowi\u0105zku zawiadomienia o zamiarze wszcz\u0119cia kontroli. W tym zakresie urz\u0119dnicy PIP podnosili wiele argument\u00f3w i powo\u0142ywali si\u0119 na orzeczenia s\u0105d\u00f3w administracyjnych, udowadniaj\u0105c, i\u017c ich owa ustawa i jej zapisy nie dotycz\u0105.<\/p>\n\n\n\n
Wart przytoczenia w powy\u017cszym temacie jest prawomocny wyrok Wojew\u00f3dzkiego S\u0105du Administracyjnego w Krakowie z dnia 11 marca 2010 roku (sygn. akt III SA\/Kr 1002\/09). Ot\u00f3\u017c w uzasadnieniu tego wyroku, s\u0119dziowie podzielili argumentacj\u0119 PIP o niepodleganiu przepisom wspomnianej ustawy o swobodzie dzia\u0142alno\u015bci gospodarczej, wskazuj\u0105c: \u201ePa\u0144stwowa Inspekcja Pracy nie zosta\u0142a powo\u0142ana do kontroli dzia\u0142alno\u015bci gospodarczej przedsi\u0119biorcy, a tym samym brak jest podstaw prawnych do stosowania przez organy inspekcji pracy ustawy o swobodzie dzia\u0142alno\u015bci gospodarczej.\u201d<\/p>\n\n\n\n
Taki pogl\u0105d i orzecznictwo zosta\u0142o r\u00f3wnie\u017c podtrzymane przez Wojew\u00f3dzki S\u0105d Administracyjny w Opolu, kt\u00f3ry w swym wyroku z dnia 18 listopada 2010 roku (sygn. akt II SA\/Op 481\/10) wskaza\u0142, i\u017c \u201ePrzepisy zobowi\u0105zuj\u0105ce organy kontroli do zawiadomienia przedsi\u0119biorcy o zamiarze wszcz\u0119cia kontroli, kt\u00f3ra nie mo\u017ce by\u0107 wszcz\u0119ta wcze\u015bniej ni\u017c po up\u0142ywie 7 dni od dnia dor\u0119czenia takiego zawiadomienia, dotycz\u0105 wy\u0142\u0105cznie takich organ\u00f3w kontroli, kt\u00f3re uprawnione s\u0105 do kontroli dzia\u0142alno\u015bci gospodarczej przedsi\u0119biorcy, a do takich organ\u00f3w nie nale\u017c\u0105 organy Pa\u0144stwowej Inspekcji Pracy.\u201d.<\/p>\n\n\n\n
I o ile powo\u0142ane powy\u017cej orzecznictwo s\u0105dowe odnosi si\u0119 do nieobowi\u0105zuj\u0105cej ju\u017c ustawy o swobodzie dzia\u0142alno\u015bci gospodarczej, o tyle problem pozosta\u0142 niezmieniony, gdy\u017c nast\u0119pc\u0105 tej ustawy zosta\u0142a ustawa Prawo przedsi\u0119biorc\u00f3w. Mo\u017cna zatem zada\u0107 ca\u0142kiem zasadne pytanie co uleg\u0142o zmianie, i\u017c nagle teraz do kontroli PIP zaczynamy stosowa\u0107 ustaw\u0119 Prawo przedsi\u0119biorc\u00f3w. I czy nie jest tak, i\u017c przepisy tej ustawy stosowane s\u0105 wybi\u00f3rczo, czyli w\u00f3wczas, gdy jest to korzystane dla inspekcji pracy.<\/p>\n\n\n\n
Generalnie nikt nie kwestionuje zasadno\u015bci przeprowadzenia kontroli w spos\u00f3b zdalny, szczeg\u00f3lnie za\u015b w dobie panuj\u0105cej epidemii. Tym niemniej obecne jej podstawy prawne s\u0105 mocno w\u0105tpliwe. Sama mo\u017cliwo\u015b\u0107 przeprowadzenia kontroli w spos\u00f3b zdalny, dla wszystkich pracodawc\u00f3w, a nie tylko dla przedsi\u0119biorc\u00f3w, powinna wynika\u0107 bezpo\u015brednio z ustawy o PIP. Nie ma bowiem \u017cadnego merytorycznego uzasadnienia, by wy\u0142\u0105cznie grupa przedsi\u0119biorc\u00f3w w rozumieniu prawa gospodarczego mia\u0142a mo\u017cliwo\u015b\u0107 wyboru pomi\u0119dzy kontrol\u0105 zdaln\u0105, a tradycyjnie realizowan\u0105 w siedzibie kontrolowanego podmiotu.<\/p>\n\n\n\n
Zatem w celu wyr\u00f3wnania szans niezb\u0119dn\u0105 wydaje si\u0119 szybka nowelizacja ustawy o PIP, gdzie znalaz\u0142yby si\u0119 stosowane zapisy umo\u017cliwiaj\u0105ce inspektorom prowadzenie kontroli w spos\u00f3b zdalny w ka\u017cdym podmiocie, kt\u00f3ry mo\u017ce jej podlega\u0107. O ile oczywi\u015bcie zakres tematyczny jest taki, i\u017c jej przeprowadzenie w spos\u00f3b zdalny nie powoduje uszczerbku dla jako\u015bci samego post\u0119powania kontrolnego. Z oczywistych bowiem wzgl\u0119d\u00f3w z mo\u017cliwo\u015bci przeprowadzenia kontroli w spos\u00f3b zdalny wykluczone powinny zosta\u0107 te elementy, kt\u00f3re dotycz\u0105 bezpiecze\u0144stwa pracy.<\/p>\n\n\n\n
Obecnie bowiem, powo\u0142ywanie si\u0119 kontroler\u00f3w ze strony PIP na ustaw\u0119 Prawo przedsi\u0119biorc\u00f3w mo\u017ce budzi\u0107 spore w\u0105tpliwo\u015bci i by\u0107 uznane za post\u0119powanie nosz\u0105ce znamiona nier\u00f3wnego traktowania, w odniesieniu do pozosta\u0142ych podmiot\u00f3w kontrolowanych, dla kt\u00f3rych przepisy nie przewiduj\u0105 mo\u017cliwo\u015bci przeprowadzenia kontroli w spos\u00f3b zdalny.<\/p>\n\n\n\n
Nale\u017cy r\u00f3wnie\u017c wiedzie\u0107, i\u017c co do zasady kontrole zdalne r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 od tradycyjnych w zasadzie miejscem jej wykonania. Ustalenia pokontrolne mog\u0105 zatem by\u0107 kwestionowane na zasadach og\u00f3lnych, jak w przypadku kontroli przeprowadzanych tradycyjnie. Natomiast w sytuacji, gdy w wyniku kontroli zdalnej zostanie wydana pisemna decyzja (przyk\u0142adowo nakaz), w\u00f3wczas podmiot kontrolowany b\u0119dzie m\u00f3g\u0142 r\u00f3wnie\u017c w spos\u00f3b zdalny z\u0142o\u017cy\u0107 odwo\u0142anie do okr\u0119gowego inspektora pracy. Zatem tryb zdalny nie ogranicza samej mo\u017cliwo\u015bci wniesienia odwo\u0142ania. Patrz\u0105c jednak na mo\u017cliwy zakres tematyczny kontroli zdalnych, domniemywa\u0107 nale\u017cy, i\u017c b\u0119d\u0105 si\u0119 one raczej ko\u0144czy\u0142y wyst\u0105pieniami, a nie nakazami, kt\u00f3re oczywi\u015bcie te\u017c mo\u017cna kwestionowa\u0107 w formie skargi.<\/p>\n\n\n\n
Podsumowuj\u0105c, o ile sama mo\u017cliwo\u015b\u0107 przeprowadzenia kontroli ze strony inspektor\u00f3w PIP w spos\u00f3b zdalny, szczeg\u00f3lnie obecnie w dobie panuj\u0105cej epidemii, jest jak najbardziej uzasadniona, o tyle ju\u017c spos\u00f3b jej oparcia w funkcjonuj\u0105cych przepisach prawa jest mocno w\u0105tpliwy. Mamy bowiem do czynienia z umo\u017cliwieniem kontrolowania zdalnego jedynie w odniesieniu do przedsi\u0119biorc\u00f3w i to jeszcze przy s\u0142abej podstawie prawnej. Zdecydowanie lepszym pomys\u0142em na wprowadzenie takich mo\u017cliwo\u015bci by\u0142aby nowelizacja ustawy o PIP, by nikt nie mia\u0142 w\u0105tpliwo\u015bci co do mocnych podstaw prawnych takiego dzia\u0142ania inspektor\u00f3w Pa\u0144stwowej Inspekcji Pracy.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Zapowiedziane niedawno kontrole ze strony Pa\u0144stwowej Inspekcji Pracy (PIP), przeprowadzane w formie zdalnej, budz\u0105 spore w\u0105tpliwo\u015bci natury prawnej. Nie wszystko<\/p>\n","protected":false},"author":3,"featured_media":3841,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3],"tags":[],"yoast_head":"\n