Ju\u017c od dawna wielu ludzi uwa\u017ca, \u017ce w nied\u0142ugim czasie maszyny zast\u0105pi\u0105 cz\u0142owieka w pracy. Inne z kolei wizje m\u00f3wi\u0105 wr\u0119cz o przej\u0119ciu przez nich kontroli nad \u015bwiatem. Zachodzi zatem pytanie, na ile realne s\u0105 te wizje, czy sztuczna inteligencja (SI) ma szans\u0119 dor\u00f3wna\u0107 ludzkiemu m\u00f3zgowi.<\/p>\n
<\/p>\n
Na jakim etapie rozwoju s\u0105 dzi\u015b roboty i sztuczna inteligencja?<\/em><\/strong><\/p>\n <\/p>\n W styczniu obecnego roku naukowcy z Uniwersytetu Columbia w USA przedstawili \u015bwiatu prze\u0142omowe odkrycie w zakresie bada\u0144 nad sztuczn\u0105 inteligencj\u0105. Na pierwszy rzut oka nie by\u0142o to nic odkrywczego, zw\u0142aszcza, \u017ce pokazano mechaniczne rami\u0119 podnosz\u0105ce kulki i umieszczaj\u0105ce je w pojemniku. W chwili obecnej w wielu fabrykach pracuj\u0105 roboty, wykonuj\u0105ce znacznie bardziej skomplikowane czynno\u015bci.<\/p>\n <\/p>\n Fenomenem by\u0142o jednak to, \u017ce owe rami\u0119 by\u0142o praktycznie \u2026. samo\u015bwiadome. To rami\u0119 samo pozna\u0142o sw\u00f3j kszta\u0142t, wy\u0142\u0105cznie dzi\u0119ki procesom \u201eg\u0142\u0119bokiego uczenia si\u0119\u201d i bez \u017cadnej, zaprogramowanej wcze\u015bniej wiedzy o fizyce, geometrii czy motoryce. Po kilkudziesi\u0119ciu godzinach wykonywania tysi\u0119cy chaotycznych ruch\u00f3w, rami\u0119 wytworzy\u0142o sobie wirtualny obraz samego siebie, sp\u00f3jny z rzeczywisto\u015bci\u0105. Pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 tym obrazem, rami\u0119 by\u0142o w stanie umieszcza\u0107 kulki w pojemniku z 44%-ow\u0105 skuteczno\u015bci\u0105. Mo\u017cna to por\u00f3wna\u0107 tylko do pr\u00f3by podniesienia przez cz\u0142owieka szklanki pe\u0142nej wody, z zamkni\u0119tymi oczyma. To niezwykle trudne zadanie.<\/p>\n <\/p>\n Naukowcy dowodz\u0105, \u017ce spos\u00f3b w jaki ten robot uczy\u0142 si\u0119 poznawa\u0107 samego siebie, mo\u017cna por\u00f3wna\u0107 do procesu, kt\u00f3ry przechodzi ma\u0142e dziecko, metod\u0105 pr\u00f3b i b\u0142\u0119d\u00f3w buduj\u0105ce swoj\u0105 \u015bwiadomo\u015b\u0107.<\/p>\n <\/p>\n Czy zatem roboty przejm\u0105 kontrol\u0119 nad lud\u017ami?<\/em><\/strong><\/p>\n <\/p>\n C\u00f3\u017c, po takich sensacyjnych odkryciach mo\u017cna si\u0119 spodziewa\u0107 zalewu informacji i futurystycznych wizji o maszynach, kt\u00f3re w pe\u0142ni zast\u0119puj\u0105 cz\u0142owieka, nie tylko w pracy, ale wr\u0119cz w \u017cyciu. Jednak jest to wizja nierealna. Tajemnica sztucznej inteligencji tkwi w samej jej nazwie. Jest ona po prostu sztuczna, czyli stworzona, zaprogramowana i kontrolowana przez cz\u0142owieka. Jeszcze dekad\u0119 temu by\u0142o to bardziej logiczne i zrozumia\u0142e. Komputery (roboty) wykonywa\u0142y po prostu zadania zapisane za pomoc\u0105 algorytm\u00f3w. Z punktu widzenia gospodarki, roboty nadawa\u0142y si\u0119 do wykonywania prostych, powtarzalnych czynno\u015bci, zast\u0119puj\u0105c w tym zakresie cz\u0142owieka.<\/p>\n <\/p>\n Wraz jednak z rozwojem technologicznym, nast\u0105pi\u0142 rozw\u00f3j uczenia maszynowego. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce roboty zapoznaj\u0105 si\u0119 z ogromn\u0105 ilo\u015bci\u0105 wielu zmiennych danych, buduj\u0105 w oparciu o nie korelacje i wyci\u0105gaj\u0105 wnioski. Je\u015bli dla przyk\u0142adu program komputerowy otrzyma odpowiednio oznaczone obrazy z jednodolarow\u0105 monet\u0105 oraz bez niej, sam wytworzy metod\u0119 wychwytywania obraz\u00f3w z monet\u0105. Podobnie sprawa przedstawia si\u0119 w motoryzacji. Autonomiczne samochody s\u0105 dzi\u015b mo\u017cliwe, gdy\u017c wcze\u015bniej komputer przeanalizowa\u0142 ogromn\u0105 baz\u0119 danych kierowc\u00f3w i ich zachowa\u0144, a nast\u0119pnie nauczy\u0142 si\u0119 ich na\u015bladowa\u0107.<\/p>\n <\/p>\n W obliczu tak ogromnego post\u0119pu w zakresie robotyki, wystarczy odrobina fantazji, by powsta\u0142y wizje o maszynach z pe\u0142n\u0105 \u015bwiadomo\u015bci\u0105, w znaczeniu typowo ludzkim. A st\u0105d ju\u017c kr\u00f3tka droga do stwierdzenia, i\u017c skoro praca przez nie wykonywana jest lepsza od pracy cz\u0142owieka, to maszyny po uzyskaniu \u015bwiadomo\u015bci przejm\u0105 kontrol\u0119 nad cz\u0142owiekiem, uznaj\u0105 go za szkodnika i wyeliminuj\u0105.<\/p>\n <\/p>\n Czy maszyny rzeczywi\u015bcie mog\u0105 sta\u0107 si\u0119 \u015bwiadome?<\/em><\/strong><\/p>\n <\/p>\n Ot\u00f3\u017c to nieprawda. Maszyny nigdy nie stan\u0105 si\u0119 w pe\u0142ni \u015bwiadome. By sobie to jednak uzmys\u0142owi\u0107, nale\u017cy odpowiedzie\u0107 sobie na pytanie czym jest \u015bwiadomo\u015b\u0107. W tej materii okazuje si\u0119, \u017ce mamy do czynienia z wieloma teoriami filozoficznymi:<\/p>\n Je\u015bli z bada\u0144 nad ludzk\u0105 \u015bwiadomo\u015bci\u0105 wynika jaki\u015b wniosek, to tylko taki, \u017ce jest to zjawisko wieloaspektowe i wielopoziomowe. Nie jest to wy\u0142\u0105cznie umiej\u0119tno\u015b\u0107 wyodr\u0119bnienia swojego bytu spo\u015br\u00f3d otaczaj\u0105cego \u015bwiata i zdolno\u015b\u0107 do wyobra\u017cenia si\u0119 sobie, lecz tak\u017ce do niezale\u017cnego rozumowania. Z kolei rozumowanie jest nie tylko podejmowaniem decyzji i wcielaniem ich w \u017cycie (co potrafi\u0105 ju\u017c dzi\u015b komputery, w zakresie okre\u015blonym przez cz\u0142owieka), ale te\u017c zdolno\u015bci\u0105 do autonomicznego definiowania i redefiniowania w\u0142asnych cel\u00f3w. Do tego wszystkiego potrzebny jest zmy\u0142 krytyczny, kt\u00f3rego sztuczna inteligencja nie ma. Zatem nie ma podstaw do tego, by s\u0105dzi\u0107, \u017ce maszyny kiedykolwiek stan\u0105 si\u0119 w pe\u0142ni \u015bwiadome.<\/p>\n <\/p>\n Tego typu ograniczenia maszyn bardzo dobrze obrazuje kwestia, kt\u00f3r\u0105 napotykaj\u0105 cho\u0107by eksperymentatorzy samojezdnych aut. S\u0105 to nieistniej\u0105ce zwi\u0105zki przyczynowe. Program, po przeanalizowaniu du\u017cej ilo\u015bci danych, dochodzi do absurdalnego wniosku, \u017ce istnieje zwi\u0105zek przyczynowy pomi\u0119dzy pewnym k\u0105tem padania \u015bwiat\u0142a s\u0142onecznego, a ustawieniem kierownicy. W tym momencie ka\u017ce skr\u0119ca\u0107, w spos\u00f3b zagra\u017caj\u0105cy bezpiecze\u0144stwu. Sama maszyna nie jest w stanie wykry\u0107 natury zauwa\u017conej korelacji, tu potrzebny jest cz\u0142owiek ze swym krytycznym zmys\u0142em.<\/p>\n <\/p>\n Czego jeszcze brakuje robotom, by zbli\u017cy\u0142y si\u0119 do pe\u0142nej \u015bwiadomo\u015bci?<\/em><\/strong><\/p>\n \u00a0<\/em><\/strong><\/p>\n Wszelkiego rodzaju maszynom brakuje kreatywno\u015bci. To mo\u017ce dziwi\u0107 wielu ludzi, kt\u00f3rzy s\u0142yszeli ju\u017c niejeden cho\u0107by utw\u00f3r muzyczny skonstruowany przez komputer. Tyle, \u017ce te utwory s\u0105 kompilacj\u0105 wielu milion\u00f3w danych, a nigdy nie s\u0105 stworzone z abstrakcji i wyobra\u017ani. Maszyny potrafi\u0105 ogromnie du\u017co, ale na podstawie odtwarzania i przetwarzania. Kreatywno\u015b\u0107 bowiem to ta cecha umys\u0142u, kt\u00f3rej nie spos\u00f3b opisa\u0107, bo dotyczy tego, czego jeszcze nie ma. Wyj\u0105tkowo\u015b\u0107 cz\u0142owieka polega na tym, \u017ce on tworzy nowe, kreuje rzeczywisto\u015b\u0107. Przecie\u017c dzieje cywilizacji to dzieje tworzenia czego\u015b z niczego.<\/p>\n <\/p>\n Dlaczego maszyny nie naucz\u0105 si\u0119 kreatywno\u015bci?<\/em><\/strong><\/p>\n <\/p>\n Analiza najwi\u0119kszego nawet zbioru danych nie umo\u017cliwi nauczenia si\u0119 kreatywno\u015bci. Mo\u017cna bowiem zmierzy\u0107 dane, ale nie mo\u017cna zmierzy\u0107 idei. Z tysi\u0105ca my\u015bli, tylko ta jedna okazuje si\u0119 prze\u0142omowa.<\/p>\n <\/p>\n Wielu ludzi s\u0105dzi, \u017ce m\u00f3zg cz\u0142owieka mo\u017cna por\u00f3wna\u0107 do superkomputera. Tyle, \u017ce komputery w\u0142a\u015bciwie si\u0119 nie myl\u0105 i znacznie szybciej przetwarzaj\u0105 informacje ni\u017c ludzki m\u00f3zg. S\u0105 inteligentne, ale to za ma\u0142o, gdy\u017c inteligencja to tylko sprawne pod\u0105\u017canie za regu\u0142ami. Komputery nigdy nie b\u0119d\u0105 rz\u0105dzi\u0142y \u015bwiatem, gdy\u017c wymaga to \u0142amania regu\u0142 i tworzenia nowych idei. A idee bior\u0105 si\u0119 z pomy\u0142ek, polegaj\u0105cych na tym, \u017ce cz\u0119\u015bciowo spontanicznie tworzymy nowy wz\u00f3r zachowania czy my\u015blenia, zanim jeszcze dowiemy si\u0119, czy jest on dobry. Sprawdzamy to natomiast przez interakcj\u0119 z innymi i ich aprobat\u0119. Spo\u0142ecznego aspektu powstawania nowych idei nie da si\u0119 zdigitalizowa\u0107. Nowe idee pozostan\u0105 analogowe tak\u017ce dlatego, \u017ce ludzie my\u015bl\u0105 poj\u0119ciami, a komputery w\u0142a\u015bciwo\u015bciami.<\/p>\n <\/p>\n Zatem czy nie musimy obawia\u0107 si\u0119 zapanowania maszyn nad \u015bwiatem?<\/em><\/strong><\/p>\n <\/p>\n Maszyny nigdy nie stan\u0105 si\u0119 w pe\u0142ni \u015bwiadome. To, \u017ce coraz lepiej udaj\u0105 one cz\u0142owieka jest coraz cz\u0119stsze, jednak jest to i pozostanie tylko udawaniem. Z kolei symulowanie inteligencji i \u015bwiadomo\u015bci przez maszyn\u0119 nie mo\u017ce by\u0107 traktowane jak jej posiadanie. Kreatywno\u015b\u0107, my\u015blenie abstrakcyjne, \u015bwiadomo\u015b\u0107 i tworzenie czego\u015b z niczego to cechy, kt\u00f3rych nie da si\u0119 zapisa\u0107 w formie danych do zapami\u0119tania i przetwarzania.<\/p>\n <\/p>\n A czy roboty w takim razie stanowi\u0105 realne zagro\u017cenie dla rynku pracy?<\/em><\/strong><\/p>\n <\/p>\n To, \u017ce coraz bardziej zaawansowane technologicznie maszyny b\u0119d\u0105 wykonywa\u0107 to, co do tej pory robi\u0142 cz\u0142owiek, jest jasne. To ju\u017c si\u0119 dzieje na naszych oczach i jest coraz wi\u0119cej zawod\u00f3w zagro\u017conych zupe\u0142nym wyparciem cz\u0142owieka. Dotyczy to nie tylko pracownik\u00f3w przer\u00f3\u017cnych linii produkcyjnych w fabrykach, ale te\u017c i prawnik\u00f3w oraz dziennikarzy. Tym niemniej jednak tempo automatyzacji rynku pracy jest cz\u0119sto przeceniane.<\/p>\n <\/p>\n Bardzo ciekawe w tym zakresie s\u0105 wyniki badania pod nazw\u0105 \u201eReakcja na automatyzacj\u0119 \u2013 co si\u0119 dzieje z robotnikami firm, kt\u00f3re si\u0119 automatyzuj\u0105\u201d, przeprowadzonego przez grup\u0119 holenderskich naukowc\u00f3w. Badaniem obj\u0119tych zosta\u0142o 36 tys. holenderskich przedsi\u0119biorstw w latach 2000 \u2013 2016, a ka\u017cdego roku dotyczy\u0142o 5 mln robotnik\u00f3w.<\/p>\n Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce w roku, w kt\u00f3rym dane przedsi\u0119biorstwo rozpoczyna\u0142o wprowadzanie proces\u00f3w automatyzacyjnych, prac\u0119 traci\u0142o tylko 2% zatrudnionych. Ponadto, z kolei w ci\u0105gu pierwszych 5 lat od tego momentu, prace traci\u0142o 8,5% zatrudnionych. Pokazuje to, \u017ce ta skala nie jest tak ogromna, jak mo\u017cna by\u0142o zak\u0142ada\u0107.<\/p>\n <\/p>\n Jeszcze bardziej znamienne oka\u017c\u0105 si\u0119 te wyniki, je\u015bli na nie spojrzymy szerzej, przez pryzmat \u015bwiatowej gospodarki i ostatniego stulecia. Za pocz\u0105tek automatyzacji produkcji mo\u017cna uzna\u0107 rok 1913, gdy Henry Ford uruchomi\u0142 pierwsz\u0105 ta\u015bm\u0119 produkcyjn\u0105 dla monta\u017cu samochodu FORD T. Okaza\u0142o si\u0119 wtedy, \u017ce czas monta\u017cu jednego auta spad\u0142 z czasu 12 godzin do 90 minut. Od tego czasu automatyzacja post\u0119powa\u0142a tak w USA, jak i w Europie, docieraj\u0105c w ko\u0144cu do zacofanych gospodarek azjatyckich. W tym samym czasie ros\u0142a populacja tych region\u00f3w. W USA w roku 1913 mieszka\u0142o ok. 100 mln os\u00f3b, a dzi\u015b liczba ta wynosi ok. 330 mln (wzrost ponad 3-krotny). W Wielkiej Brytanii z kolei w 1913 roku mieszka\u0142o ok. 35 mln os\u00f3b, przy ponad 66 mln obecnie (wzrost prawie 2-krotny). W og\u00f3le Ziemi\u0119 w roku 1913 zamieszkiwa\u0142o ok. 1,8 mld ludzi, przy 7,7 mld obecnie. Gdyby zatem automatyzacja wprost powodowa\u0142a wzrost bezrobocia, mieliby\u015bmy ju\u017c dawno nieustanne kryzysy bezrobocia. Tyle, \u017ce spo\u0142ecze\u0144stwo i gospodarka to zjawiska dynamiczne. Od zawsze w historii ludzko\u015bci tak by\u0142o, \u017ce chocia\u017c wymiera\u0142y stare zawody, to na ich miejsce pojawia\u0142y si\u0119 nowe. I nie ma \u017cadnych podstaw by twierdzi\u0107, \u017ce dzi\u015b jest inaczej. Wr\u0119cz przeciwnie, wraz z przyspieszeniem rozwoju technologicznego, obserwujemy przyspieszone zmiany w zakresie pojawiania si\u0119 nowych profesji.<\/p>\n <\/p>\n\n