Ustawa o sygnalistach nakłada na objęte nią podmioty obowiązki dotyczące procedury zgłoszeń, ich obsługi oraz poufności.[1] Poniższy plan porządkuje wdrożenie: od sprawdzenia obowiązku, przez konsultacje i uruchomienie kanałów, po działania następcze oraz kontrolę terminów.
Krok 1. Sprawdź, kogo obejmuje ustawa o sygnalistach
Procedurę ustala podmiot, na rzecz którego pracę zarobkową wykonuje co najmniej 50 osób.[1] Pracowników liczy się w przeliczeniu na pełne etaty, a oprócz nich uwzględnia osoby pracujące odpłatnie na innych podstawach, jeśli nie zatrudniają do tej pracy innych osób.[1] Liczebność ustala się na 1 stycznia lub 1 lipca danego roku; ustawa nie przewiduje dodatkowego okresu wdrożeniowego po objęciu obowiązkiem (art. 23 ust. 1–2, art. 24 ust. 1).[1]
Próg nie dotyczy działalności objętej aktami unijnymi wskazanymi w części I.B i II załącznika do dyrektywy 2019/1937, dotyczącej usług, produktów i rynków finansowych, przeciwdziałania praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu, bezpieczeństwa transportu oraz ochrony środowiska.[1] Samo ogólne powiązanie firmy z taką branżą nie wystarcza do zastosowania wyjątku (art. 23 ust. 3).[1]
Poniżej 50 osób wdrożenie może być dobrowolne, z zastrzeżeniem wyjątków sektorowych.[1] Rozdziału o zgłoszeniach wewnętrznych nie stosuje się do jednostek organizacyjnych gminy lub powiatu liczących mniej niż 10 000 mieszkańców; mogą one przyjąć procedurę dobrowolnie (art. 23 ust. 3–5, art. 24 ust. 2).[1]
Uzupełniające omówienie zagadnienia zawiera materiał ekspercki KKZ „ustawa o sygnalistach”. Przy ustalaniu obowiązków punktem odniesienia pozostają przepisy ustawy.
Krok 2. Ustal zakres i treść procedury
Prawo pracy nie jest odrębną kategorią ustawowego katalogu naruszeń, który obejmuje m.in. korupcję, zamówienia publiczne, ochronę konsumentów, danych osobowych i środowiska.[1] Procedurę można rozszerzyć na naruszenia regulacji wewnętrznych lub standardów etycznych ustanowionych na podstawie prawa powszechnie obowiązującego i z nim zgodnych.[1] Do tego rozszerzenia nie stosuje się rozdziałów o zgłoszeniach zewnętrznych i ujawnieniu publicznym (art. 3 ust. 1–2).[1]
Procedura zgłoszeń wewnętrznych musi określać w szczególności (art. 25 ust. 1):[1]
- odbiorcę zgłoszeń, kanały zgłaszania i adres do kontaktu;[1]
- bezstronną wewnętrzną jednostkę lub osobę prowadzącą działania następcze z należytą starannością;[1]
- sposób postępowania z anonimami – ich przyjmowanie nie jest obowiązkowe (art. 7 ust. 1);[1]
- zasady potwierdzania przyjęcia zgłoszeń i termin informacji zwrotnej;[1]
- zrozumiałe i dostępne informacje o zgłoszeniach zewnętrznych.[1]
Trzeba zapewnić co najmniej możliwość zgłoszenia ustnego lub pisemnego.[1] Pisemne może być papierowe lub elektroniczne, a ustne – telefoniczne lub elektroniczne; ustawa reguluje również bezpośrednie spotkania oraz dokumentowanie rozmów (art. 26 ust. 1–8).[1] Sygnalista nie musi wcześniej korzystać z kanału pracodawcy, aby dokonać zgłoszenia zewnętrznego (art. 30 ust. 1–2).[1]
Krok 3. Skonsultuj projekt i ogłoś procedurę
Konsultacje prowadzi się z zakładową organizacją związkową albo organizacjami związkowymi.[1] Jeśli ich nie ma, uczestniczą w nich przedstawiciele osób świadczących pracę, wyłonieni w przyjętym w podmiocie trybie (art. 24 ust. 3–4).[1]
Po przyjęciu procedurę podaje się do wiadomości osób wykonujących pracę w sposób stosowany w podmiocie.[1] Osoby ubiegające się o pracę, świadczenie usług, pełnienie funkcji lub służby muszą otrzymać informację o niej wraz z rozpoczęciem rekrutacji lub negocjacji poprzedzających zawarcie umowy (art. 24 ust. 5–6).[1]
| Obowiązek | Podstawa prawna | Termin |
|---|---|---|
| Konsultacje projektu | Art. 24 ust. 3–4 | Od 5 do 10 dni od przedstawienia projektu.[1] |
| Ogłoszenie procedury | Art. 24 ust. 5 | Procedura wchodzi w życie po upływie 7 dni od ogłoszenia.[1] |
| Potwierdzenie przyjęcia zgłoszenia | Art. 25 ust. 1 pkt 5 | 7 dni od otrzymania zgłoszenia, jeśli podano adres umożliwiający kontakt.[1] |
| Spotkanie na wniosek sygnalisty | Art. 26 ust. 1–8 | W ciągu 14 dni od otrzymania wniosku.[1] |
| Informacja zwrotna | Art. 25 ust. 1 pkt 7 | Maksymalnie 3 miesiące od potwierdzenia, a bez potwierdzenia – od upływu 7 dni od dokonania zgłoszenia. Obowiązek nie dotyczy braku adresu do kontaktu.[1] |
Krok 4. Zorganizuj weryfikację, poufność i rejestr
Działania następcze służą ocenie prawdziwości zgłoszonych informacji i przeciwdziałaniu naruszeniu.[1] Mogą obejmować postępowanie wyjaśniające, odzyskiwanie środków lub zamknięcie procedury po weryfikacji.[1] Termin informacji zwrotnej nie jest automatycznie terminem zakończenia sprawy; ustawa nie wyznacza jednego terminu zakończenia wszystkich działań następczych (art. 2 pkt 1, art. 25 ust. 1 pkt 3 i 6–7).[1] Informacja zwrotna powinna wskazywać planowane lub podjęte działania oraz ich powody (art. 2 pkt 4).[1]
Informacje objęte zgłoszeniem trzeba zabezpieczyć przed dostępem osób nieupoważnionych, chroniąc poufność tożsamości sygnalisty, osoby objętej zgłoszeniem i wskazanych osób trzecich.[1] Osoby przyjmujące i weryfikujące zgłoszenia, prowadzące działania następcze oraz przetwarzające dane potrzebują pisemnych upoważnień przed rozpoczęciem czynności; tajemnica obowiązuje także po ustaniu współpracy (art. 27 ust. 1–2).[1]
Danych nieistotnych dla rozpatrzenia zgłoszenia nie należy zbierać.[1] Przypadkowo zgromadzone usuwa się niezwłocznie, najpóźniej w ciągu 14 dni od ustalenia, że nie mają znaczenia dla sprawy (art. 8 ust. 4).[1]
Podmiot prowadzi rejestr zgłoszeń, obejmujący m.in. ich przedmiot, daty, niezbędne dane identyfikacyjne i informacje o działaniach następczych.[1] Dane i pozostałe informacje przechowuje się przez 3 lata po zakończeniu roku kalendarzowego, w którym zakończono działania następcze, lub po zakończeniu postępowań zainicjowanych tymi działaniami (art. 29 ust. 1–5).[1]
Krok 5. Zapewnij ochronę i uwzględnij odpowiedzialność
Sygnalistą może być nie tylko pracownik, ale również m.in. zleceniobiorca, przedsiębiorca, stażysta lub wolontariusz.[1] Ustawa obejmuje informacje uzyskane w kontekście związanym z pracą, także przed rozpoczęciem współpracy i po jej zakończeniu.[1] Przy zgłoszeniu ochrona sygnalisty zaczyna się z chwilą jego dokonania, jeśli miał on uzasadnione podstawy uznawać informację za prawdziwą i dotyczącą naruszenia prawa (art. 4 ust. 1–2, art. 6).[1]
Zakazane są działania odwetowe, ich próby i groźby, np. odwetowe zwolnienie, obniżenie wynagrodzenia czy pominięcie przy awansie.[1] To pracodawca ma wykazać, że działanie objęte art. 12 nie było odwetem (art. 11, art. 12 ust. 1–3).[1]
Osoba odpowiedzialna za ustanowienie procedury, która wbrew ustawie jej nie ustanawia albo ustanawia ją z istotnym naruszeniem wymogów, podlega grzywnie.[1] Sprawa jest rozpoznawana w trybie postępowania w sprawach o wykroczenia, a sama ustawa nie wskazuje kwotowego przedziału tej grzywny (art. 58–59).[1]
Za odwet wobec sygnalisty, pomocnika lub osoby powiązanej grozi grzywna, ograniczenie wolności albo pozbawienie wolności do 2 lat; uporczywy odwet jest zagrożony pozbawieniem wolności do 3 lat.[1]
Bibliografia
- Ustawa z dnia 14 czerwca 2024 r. o ochronie sygnalistów (Dz.U. z 2024 r. poz. 928). https://eli.gov.pl/api/acts/DU/2024/928/text.html
Zastrzeżenie: artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i przedstawia stan prawny na dzień publikacji. Nie stanowi porady prawnej w indywidualnej sprawie.
Ekspert w dziedzinie HR oraz rynku pracy z wieloletnim doświadczeniem. Praca w branży HR pozwoliła na poznanie wielu ciekawych technik rekrutacyjnych. Na blogu udziela porad a także opisuje procesy związane z prowadzeniem rekrutacji bądź też firmy.

